Αποτελεί ένα από τα πρώτα δείγματα εφαρμογής των αρχών του μοντερνισμού στη μνημειακή γλυπτική της μεταπολεμικής Ελλάδας. Το «Μνημείο Ζαλόγγου» του γλύπτη Γεωργίου Ζογγολόπουλου βρίσκεται στην κοινότητα Καρίνας στην Πρέβεζα· πλέον είναι και επισήμως Μνημείο Νεότερης Πολιτιστικής Κληρονομιάς, με απόφαση του υπουργείου Πολιτισμού.
Η φυσική του θέση του, αλλά και οι μνημειακής κλίμακας διαστάσεις, το κάνουν ορατό από απόσταση 30 χλμ.
Οι μορφές αφέθηκαν από τον γλύπτη χωρίς συγκεκριμένα χαρακτηριστικά και επιλέχθηκε η πλήρης αφαίρεση των λεπτομερειών του προσώπου και του κορμού, ώστε ο θεατής να πλάσει με τη φαντασία του κάθε μία από αυτές τις γυναίκες. Έτσι, ο Γεώργιος Ζογγολόπουλος απέφυγε τον ρεαλισμό, παρά το ανθρωπομορφικό θέμα του μνημείου.
«Παρ’ όλον το τραχύ και μεγαλειώδες θέαμα των ηπειρωτικών βουνών και την εκτεταμένην έννοιαν της θαλάσσης του Ιονίου Πελάγους, δημιουργείται ένα αίσθημα ισορροπίας και γαλήνης. Η κλίμαξ του Ηρώου προσαρμόζεται προς την κλίμακα του τοπίου», ανέφερε ο ίδιος το 1960, παρατηρώντας το έργο του από το πλοίο κατά τη διάρκεια ταξιδιού από την Ελλάδα στην Ιταλία.
Πρόκειται για ένα μοναδικό στην Ελλάδα δείγμα τέχνης στον δημόσιο χώρο, μέσα στον αρχαιολογικό χώρο της Κασσώπης. Την επίβλεψη του έργου είχε ο ίδιος ο γλύπτης, σε συνεργασία με τον αρχιτέκτονα Πάτροκλο Καραντινό και τον μαρμαροτεχνίτη Ελευθέριο Γυφτόπουλο.
Επίσης, καθοριστική ήταν η συμβολή της τοπικής κοινωνίας, παρέχοντας εθελοντική εργασία, αλλά και κρατικών φορέων.
«Το μέγεθος του μνημείου σε όρους αστικού τοπίου αντιστοιχεί σε μία πενταώροφη πολυκατοικία που αναπτύσσεται σε δύο οικόπεδα. Η κατασκευή του ξεκίνησε το 1954 και διήρκεσε μέχρι το 1960. Χρηματοδοτήθηκε από σχολικούς εράνους και από το υπουργείο Εθνικής Άμυνας, το οποίο συνεισέφερε και με εργασία στρατιωτών, αλλά και με αυτοκίνητα και άλλον τεχνολογικό εξοπλισμό», ανέφερε ο ανιψιός του Γιώργου Ζογγολόπουλου και πρόεδρος του ιδρύματος που φέρει το όνομά του, Νίκος Θεοδωρίδης, ο οποίος είχε υποβάλει το αίτημα χαρακτηρισμού ενόψει των εορτασμών των 200 χρόνων από την Ελληνική Επανάσταση.
Το εσωτερικό του μνημείου είναι κατασκευασμένο από οπλισμένο σκυρόδεμα και το περίβλημα με τις μορφές των γυναικών αποτελείται από 4.300 όγκους λευκής ηπειρώτικης πέτρας που βρήκε και επέλεξε ο καλλιτέχνης σε νταμάρι σε απόσταση 160 χλμ από το εργοτάξιο. Η πέτρα λαξεύονταν in situ.
Όλοι αυτοί οι εκατοντάδες τόνοι των υλικών έπρεπε να ανέβουν με τα χέρια στο εργοτάξιο. Μέσα δεν υπήρχαν. Ο ευρηματικός Ζογγολόπουλος κατασκεύασε ένα αναβατόριο χρησιμοποιώντας τη μηχανή από ένα τζιπ του στρατού, καλώδια και τροχαλίες, αλλά μετά από ένα ατύχημα για λόγους ασφαλείας αποφάσισε ότι τα υλικά μπορούν να μεταφερθούν μόνο με ανθρώπους και ζώα, μέσα από ένα στενό μονοπάτι.
Τέσσερα χρόνια μετά το θάνατο του δημιουργού, ύστερα από ενέργειες του Ιδρύματος Γεωργίου Ζογγολόπουλου και της περιφέρειας, το 2007 ο Δήμος Ζαλόγγου και η Περιφέρεια Ηπείρου πήραν ένα σημαντικό κονδύλι για την αποκατάσταση του έργου.
Το «Μνημείο Ζαλόγγου», υπό κλίμακα 1/10, δημιουργήθηκε από τον γλύπτη σε τέσσερα ορειχάλκινα αντίτυπα που βρίσκονται στο Προεδρικό Μέγαρο, στην Εθνική Γλυπτοθήκη, στο Μουσείο Μπενάκη και στην Υπαίθρια Δημοτική Γλυπτοθήκη Ψυχικού.
