Στον δεύτερο όροφο της νέας Εθνικής Πινακοθήκης, που αναμένεται να ανοίξει για το κοινό μαζί με τα υπόλοιπα μουσεία, τοποθετήθηκε ένα έργο του Φώτη Κόντογλου από το Αϊβαλί, «μια προσωπική μυθολογία σε μνημειακή κλίμακα, απαύγασμα της νεοελληνικής τέχνης του 1930, ζυμωμένο με οράματα της αιολικής γης», όπως το περιγράφει το υπουργείο Πολιτισμού.
Πρόκειται για ένα από τα 1.000 έργα (σε σύνολο 20.000) που εκτίθενται ως μόνιμη συλλογή της Πινακοθήκης.
«Καμβάς» για τον Φώτη Κόντογλου το 1936 ήταν δύο τοίχοι του σπιτιού του στην οδό Κυπριάδου. Κατά τη διάρκεια της Κατοχής το σπίτι πουλήθηκε «για λίγες οκάδες λάδι και αλεύρι», όπως είχε πει ο κεραμοπλάστης φίλος του Πάνος Βαλσαμάκης.
Ο νέος ιδιοκτήτης ασβέστωσε τους τοίχους· οι τοιχογραφίες καθαρίστηκαν το 1977-78 και πλέον βρήκαν θέση στην Πινακοθήκη.
Η μεγάλη σύνθεση με την τεχνική της μεταβυζαντινής ζωγραφικής απαρτίζεται από πορτρέτα της οικογένειας Κόντογλου, από μορφές αγίων και μαρτύρων και από φανταστικές συνθέσεις.
«Ο επισκέπτης, είτε τέταρτης γενιάς πρόσφυγας είτε όχι, θα νιώσει το δέος της μνήμης και των οραμάτων της μικρασιατικής γης. Είναι τα “εικονίσματα” που έκρυψαν στην ψυχή τους οι Μικρασιάτες πρόσφυγες, αφήνοντας πίσω τους, τις ρίζες και το βιός τους», τονίζει το υπουργείο Πολιτισμού.
