Η Νέα Ιωνία ιδρύθηκε στις 30 Ιουνίου 1923, όταν έγινε η θεμελίωση του προσφυγικού συνοικισμού από τον αρχηγό της Επαναστατικής Κυβέρνησης Νικόλαο Πλαστήρα και τον ιερέα Παπαϊωακείμ Πεσματζόγλου, ο οποίος είχε οδηγήσει ως άλλος Μωυσής τους χιλιάδες συμπατριώτες του Σπαρταλήδες (από τη Σπάρτη της Πισιδίας) στην Ελλάδα, μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή.
Εκτός των Σπαρταλήδων, εκ των πρώτων εγκαταστάθηκαν στην περιοχή (που τότε ονομαζόταν «Ποδαράδες» και υπαγόταν στο Δήμο Αθηναίων) πρόσφυγες από την Ινέπολη και την Κασταμονή, τη Σαφράμπολη, τη Νεάπολη, την Καππαδοκία, την Αλάια και την Αττάλεια της Παμφυλίας, κι ακόμη από τη Σμύρνη και τα περίχωρά της, τα Βουρλά, το Αϊβαλί, τα Θυάτειρα και άλλες πολιτείες της Μ. Ασίας όπου ανθούσαν σπουδαίες ελληνορθόδοξες κοινότητες.
Η πόλη αναπτύχθηκε ταχύτατα, παρά τις φοβερές ελλείψεις και την προχειρότατη εγκατάσταση σε μικρές προσφυγικές κατοικίες ή και σε σκηνές χιλιάδων προσφύγων. Όντας οι περισσότεροι κάτοικοι αστοί πρόσφυγες, ικανοί στο εμπόριο και τις επιχειρήσεις, ανέδειξαν γρήγορα την πολιτεία τους σε μεγάλο βιομηχανικό κέντρο, με κύριους κλάδους την κλωστοϋφαντουργία και την ταπητουργία.
Γρήγορα η Νέα Ιωνία έγινε πόλος έλξης χιλιάδων εργατών από την επαρχία. Το 1934, μαζί με άλλους συνοικισμούς της Αθήνας και του Πειραιά, η Νέα Ιωνία ονομάστηκε δήμος, όμως δεν περιλαμβάνονταν η Καλογρέζα και η Αλσούπολη.
Πρώτος δήμαρχος στις δημοτικές εκλογές του 1934 εξελέγη ο Γιώργος Φελέκης από τον Πόντο.
Στα χρόνια της Κατοχής, όταν ήδη είχε προσαρτηθεί και η Καλογρέζα, η Νέα Ιωνία υπήρξε προπύργιο της αντίστασης κατά των κατακτητών αλλά και των συνεργατών τους. Στο «Μπλόκο της Καλογρέζας», στις 16 Μαρτίου 1944, εκτελέστηκαν 22 παλικάρια στον Ποδονίφτη, το χείμαρρο που διασχίζει την πόλη.
Μετά τον πόλεμο, παρά τις μεγάλες απώλειες και τις χιλιάδες εξορίστους της, η πόλη ρίχτηκε και πάλι στη δημιουργία. Η ταπητουργία είχε πάρει τον κατήφορο, αφού τα χειροποίητα χαλιά είχαν αντικατασταθεί από τα μηχανοποίητα, τα εργοστάσιά της όμως άντεξαν ως τις αρχές της δεκαετίας του ’60, οπότε άρχισαν ένα-ένα να κλείνουν μη αντέχοντας το συναγωνισμό.
Αντισταθμιστικά όμως, θα έλεγε κανείς, αναπτύχθηκε ραγδαία το εμπόριο, ιδιαίτερα αφότου στην πόλη έφθασε ο ηλεκτρικός σιδηρόδρομος (1956), με αποτέλεσμα σήμερα η Νέα Ιωνία να θεωρείται μια από τις μεγαλύτερες αγορές του λεκανοπεδίου.
Στην πόλη δρουν σήμερα έξι προσφυγικά σωματεία: Ένωση Σπάρτης Μ. Ασίας, Σύνδεσμος Αλαγιωτών, Σύλλογος Ινεπολιτών-Κασταμονιτών, Αδελφότητα Προκοπιέων, Σύλλογος Σμυρναίων, Σύλλογος Μικρασιατών «Καππαδοκία» και πολλά εθνικοτοπικά και πολιτιστικά σωματεία και φορείς με πρώτους τον «Ιωνικό Σύνδεσμο» αλλά και το Πνευματικό Κέντρο του Δήμου.
Το 2003 ιδρύθηκε στο Δήμο ΝΠΔΔ με την επωνυμία «Κέντρο Σπουδής και Ανάδειξης Μικρασιατικού Πολιτισμού» (ΚΕΜΙΠΟ), το οποίο εκτός των άλλων έχει ιδρύσει και λειτουργεί τρία μουσεία: Ιστορικό, Λαογραφικό, και Υφαντουργίας-Ταπητουργίας.
- Πηγή: neaionia.gr.
