Περίπου 355.000 πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία, τη Θράκη, τον Πόντο και τον Καύκασο «υποδέχθηκαν» τα Απολυμαντήρια της Καλαμαριάς την περίοδο 1916-1924. Για περίπου 22.000 άτομα, στην πλειοψηφία τους παιδιά, ο χώρος που λειτούργησε στην παραλία της Αρετσούς ήταν το τελευταίο τους «σπίτι», αφού εκεί άφησαν τη στερνή τους πνοή.
Κατά τη διάρκεια της Γενοκτονίας των Ελλήνων και μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, οι πρόσφυγες που έφταναν στη Θεσσαλονίκη οδηγούνταν στην Καλαμαριά για απολύμανση και καραντίνα ώστε να αποφευχθεί η μετάδοση μολυσματικών ασθενειών στον τοπικό πληθυσμό. Οι συνθήκες διαβίωσης ήταν άθλιες μέσα στα πρόχειρα παραπήγματα, με αποτέλεσμα να θερίζουν ο τύφος και η δυσεντερία.
Εκατό και πλέον χρόνια από την έναρξη της λειτουργίας των Απολυμαντηρίων, απόγονοι των προσφύγων και κάτοικοι της περιοχής διεκδικούν τη δημιουργία ενός τόπου ιστορικής μνήμης. Το απόγευμα της Παρασκευής η Επιτροπή Πρωτοβουλίας πραγματοποίησε εκδήλωση στην παραλία της Αρετσούς, στον δημοτικό κινηματογράφο «Αύρα».
«Θα έπρεπε εδώ και πολλά χρόνια να υπάρχει, εδώ στην Καλαμαριά, μνημείο που να αναδεικνύει τις θυσίες και τη συνέχεια του ελληνισμού. Συμφωνώ και εγώ και συνυπογράφω τις προσπάθειες», είπε ο Μητροπολίτης Νέας Κρήνης και Καλαμαριάς Ιουστίνος, μεταφέροντας και το μήνυμα του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου.
Η Επιτροπή Πρωτοβουλίας διεκδικεί την ανέγερση μνημείου, γι’ αυτό έχει ήδη ξεκινήσει τη συλλογή υπογραφών, με στόχο την ενδυνάμωση της συλλογικής μνήμης και την ευαισθητοποίηση των επίσημων φορέων.
«Δεν πρέπει να αφήσουμε την μνήμη να φθίνει. Πρέπει να κάνουμε ένα μνημείο αντάξιο της ιστορικότητας του τόπου, δεν πρέπει να μας εμποδίσει τίποτε να κάνουμε αυτό το έργο και πρέπει να είμαστε όλοι μαζί σε αυτό», δήλωσε ο δήμαρχος Καλαμαριάς Γιάννης Δαρδαμανέλης, ο οποίος υπενθύμισε ότι υπάρχει ομόφωνη απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου.
Πρόεδρος της Επιτροπής Πρωτοβουλίας είναι ο αντιπρόεδρος του Περιφερειακού Συμβουλίου Κεντρικής Μακεδονίας Μανώλης Λαμτζίδης, ο οποίος σημείωσε ότι το μνημείο θα μπορούσε να ενταχθεί στα σχέδια ανάπλασης του παραλιακού μετώπου. «Η γνώση της ιστορίας –ακόμη και οι δυσάρεστες πτυχές–, διδάσκει, είναι η βάση για την καλύτερη πορεία στο μέλλον, για τους λαούς και τα έθνη», είπε κατά το χαιρετισμό του ο βουλευτής της ΝΔ Δημήτρης Κούβελας.
Από την πλευρά του ο βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ Γιάννης Αμανατίδης υπογράμμισε ότι η πρωτοβουλία ξεκίνησε το 2019 και αγκαλιάστηκε ευρύτερα και πλέον μπορούν να κινηθούν από τη σημερινή κυβέρνηση οι απαιτούμενες διαδικασίες, «ώστε το αίτημα της Επιτροπής να γίνει πράξη».
Συγκινημένος ο πρόεδρος του Ιστορικού Αρχείου Προσφυγικού Ελληνισμού, Ανανίας Τσιραμπίδης, είπε στους συμμετέχοντες στην εκδήλωση ότι σε ένα από τα παραπήγματα του Απολυμαντηρίου έζησε για ένα επτάμηνο η γιαγιά του, η Άννα, «που έχασε από τις αρρώστιες και τις κακουχίες στενούς συγγενείς της».
Χαιρετισμό απηύθυνε και ο ιστορικός και ομότιμος καθηγητής Κωνσταντίνος Φωτιάδης, αλλά και εκπρόσωποι συλλόγων. Το παρών έδωσαν, μεταξύ άλλων, εκπρόσωποι της αυτοδιοίκησης, του περιφερειάρχη Κεντρικής Μακεδονίας, προσφυγικών σωματείων και οργανώσεων.
Στη μνήμη των προσφύγων τηρήθηκε ενός λεπτού σιγή και ακούστηκε ο ήχος της ποντιακής λύρας από συγκρότημα με παραδοσιακές φορεσιές.
Η Επιτροπή Πρωτοβουλίας ακολούθησε τις οδηγίες που ισχύουν λόγω πανδημίας του Covid-19 και για τον λόγο αυτόν η παρουσία των προσκεκλημένων ήταν περιορισμένη ενώ τηρήθηκαν οι απαιτούμενες αποστάσεις.
