Νέο επιστημονικό φως στη διαμάχη για τα χειρόγραφα της Νεκράς Θάλασσας

Ορισμένα από τα χειρόγραφα της Νεκράς Θάλασσας –αυτής της δισχιλιετούς συλλογής κειμένων που περιλαμβάνουν το αρχαιότερο βιβλικό κείμενο στην εβραϊκή γλώσσα–, δεν προέρχονται από την έρημο όπου βρέθηκαν, σύμφωνα με μια έρευνα που δημοσιεύτηκε σήμερα και βασίζεται στην εξέταση του DNA των περγαμηνών.

Τα 900 χειρόγραφα που βρέθηκαν την περίοδο 1947-1956 στα σπήλαια του Κουμράν (στη σημερινή Δυτική Όχθη) θεωρούνται ως μία από τις σημαντικότερες αρχαιολογικές ανακαλύψεις όλων των εποχών. Περιλαμβάνουν θρησκευτικά κείμενα στα εβραϊκά, τα αραμαϊκά και τα ελληνικά, καθώς και την παλαιότερη εκδοχή της Παλαιάς Διαθήκης.

Τα πιο παλιά από τα κείμενα αυτά ανάγονται στον 3ο αιώνα π.Χ. και το πιο πρόσφατο γράφτηκε το 70 μ.Χ., την εποχή της καταστροφής του δεύτερου Ναού από τις ρωμαϊκές λεγεώνες.

Πολλοί ειδικοί πιστεύουν ότι τα χειρόγραφα της Νεκράς Θάλασσας γράφτηκαν από τους Εσσαίους, μια εβραϊκή αίρεση που είχε αποσυρθεί στην έρημο της Ιουδαίας, κοντά στα σπήλαια του Κουμράν. Άλλοι, ωστόσο, πιστεύουν ότι ένα μέρος τους κρύφτηκε εκεί από τους Εβραίους για να προστατευτεί από τους Ρωμαίους.

Για να ρίξουν λίγο επιστημονικό φως σε μια θεολογική διαμάχη, Ισραηλινοί ερευνητές μελέτησαν το DNA των περγαμηνών, αφού τα κείμενα αυτά είχαν γραφτεί κυρίως σε δέρματα ζώων.

«Ανακαλύψαμε ότι ορισμένα κείμενα γράφτηκαν σε δέρματα αγελάδας και προβάτου, ενώ παλαιότερα θεωρούσαμε ότι όλα είχαν γραφτεί σε δέρμα κατσίκας», εξήγησε στο Γαλλικό Πρακτορείο η Πνίνα Σορ, ερευνήτρια της Ισραηλινής Υπηρεσίας Αρχαιοτήτων, η οποία είναι επικεφαλής αυτής της μελέτης.

Μολονότι το δέρμα προβάτου θα μπορούσε να έχει παραχθεί στην έρημο, το δέρμα αγελάδας ήταν χαρακτηριστικό των πόλεων όπως της Ιερουσαλήμ. «Το ίδιο το υλικό από το οποίο είναι φτιαγμένες οι περγαμηνές μας λέει τόσα όσο και το περιεχόμενό τους», είπε ο Νόαμ Μιζράχι, καθηγητής Βιβλικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο του Τελ Αβίβ.

«Αυτό αποδεικνύει ότι τα χειρόγραφα δεν προέρχονται από την έρημο όπου βρέθηκαν», πρόσθεσε η Πνίνα Σορ. Όμως, από πού προήλθαν και ποιος τα έγραψε; Τα ερωτηματικά αυτά παραμένουν αναπάντητα, αλλά η έρευνα που κράτησε επτά χρόνια και κατά τη διάρκεια της οποίας μελετήθηκαν 13 κείμενα, σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο του Τελ Αβίβ, ανοίγει το δρόμο για νέες ανακαλύψεις, εκτιμά η επικεφαλής ερευνήτρια.

«Θα μπορέσουμε τελικά να βρούμε την απάντηση στην ουσιαστική ερώτηση της ταυτότητας των συγγραφέων και αυτά τα πρώτα αποτελέσματα θα έχουν αντίκτυπο στη μελέτη της ζωής των Εβραίων την εποχή του Δεύτερου Ναού», τόνισε.

Ένα βιβλικό παζλ
Μία από τις ανακαλύψεις της ομάδας της Πνίνα Σορ αφορά το βιβλίο του προφήτη Ιερεμία (6ος αιώνας π.Χ.), πολλά αποσπάσματα του οποίου πίστευαν οι ερευνητές ότι προέρχονταν από το ίδιο χειρόγραφο. «Βλέπουμε διαφορές, τόσο όσον αφορά το περιεχόμενο και τον γραφικό χαρακτήρα, αλλά και στο δέρμα του ζώου που χρησιμοποιήθηκε για την περγαμηνή, κάτι που αποδεικνύει τη διαφορετική προέλευσή τους», είπε η Μπέατρις Ριέστρα, μία από τις ερευνήτριες.

Συνολικά, έχουν βρεθεί περίπου 25.000 κομμάτια περγαμηνών στην έρημο της Ιουδαίας, και η έρευνα συνεχίζεται αδιάκοπα εδώ και 60 χρόνια.

«Είναι σαν να φτιάχνουμε ένα παζλ. Υπάρχουν πολλά κομμάτια περγαμηνών που δεν γνωρίζαμε πώς να τα συνδέσουμε μεταξύ τους, ούτε αν βάζαμε μαζί τα λάθος κομμάτια αλλά με την έρευνα του DNA αυτό μπορεί να αλλάξει», σχολίασε ο καθηγητής Όντεντ Ρεσάβι του Πανεπιστημίου του Τελ Αβίβ.

Προς το παρόν, το παζλ παραμένει άλυτο. «Η έρευνα είναι μόλις στην αρχή της αλλά υπάρχουν θετικά αποτελέσματα», διαβεβαίωσε η Πνίνα Σορ, υπενθυμίζοντας ότι η δουλειά αφορά επίσης τη συντήρηση των χειρόγραφων και για το λόγο αυτό δεν είναι εφικτό να μελετηθεί το σύνολό τους, γιατί υπάρχει κίνδυνος να καταστραφούν.

Η έρευνα, πάντως, θα μπορούσε να αποδειχθεί… θεόσταλτη και για τον εντοπισμό πλαστών αρχαιοτήτων, όπως των πέντε υποτιθέμενων χειρογράφων της Νεκράς Θάλασσας που φυλάσσονταν στο Μουσείο της Βίβλου στην Ουάσινγκτον μέχρι το 2018. «Αν μπορούμε να ξεχωρίσουμε τις περγαμηνές του Κουμράν από τις υπόλοιπες, πιστεύουμε ότι ίσως στο μέλλον αυτό θα μας βοηθήσει να εντοπίζουμε τις πλαστές», είπε ο Όντεντ Ρεσάβι.

• Αναδημοσίευση από Γαλλικό Πρακτορείο / Reuters / ΑΠΕ-ΜΠΕ.