Στις 11 Μαΐου 1960, ο εγκληματίας πολέμου Άντολφ Άιχμαν, που είχε καταφύγει με πλαστή ταυτότητα στην Αργεντινή, απάγεται από ομάδα των ισραηλινών μυστικών υπηρεσιών έπειτα από πολυετή επιχείρηση αναζήτησης.
Δέκα μέρες αργότερα, ναρκωμένος και ντυμένος με στολή της αεροπορικής εταιρείας El Al, μεταφέρεται από πράκτορες της Μοσάντ στο Ισραήλ.
Εμπνευστής της «Τελικής λύσης», του σχεδίου εξόντωσης των εβραίων κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, ο Άιχμαν δικάστηκε και εκτελέστηκε δι’ απαγχονισμού το 1962, σε ηλικία 56 ετών.
Ακολουθεί το χρονικό της μυστικής επιχείρησης με βάση τα τηλεγραφήματα του Γαλλικού Πρακτορείου (AFP) εκείνης της εποχής.
«Εγκληματίας πολέμου συλλαμβάνεται από τους Ισραηλινούς»
Οι δυνάμεις ασφαλείας προχώρησαν στη «σύλληψη ενός από τους μεγαλύτερους Ναζί εγκληματίες πολέμου και θα δικαστεί σύντομα από ισραηλινό δικαστήριο», ανακοινώνει στις 23 Μαΐου ο πρωθυπουργός του Ισραήλ Μπεν Γκουριόν.
«Ο άνθρωπος της “Τελικής λύσης” […] βρίσκεται στην φυλακή», «Εγκληματίας πολέμου συνελήφθη από τους Ισραηλινούς». Ο Τύπος ομόφωνα χαιρετίζει το ισραηλινό εγχείρημα.
Το όνομα του Άιχμαν και στοιχεία για τον φρικιαστικό ρόλο του στον εκτοπισμό των εβραίων προς τα στρατόπεδα συγκέντρωσης της Ανατολικής Ευρώπης εμφανίστηκαν κατά τη διάρκεια της Δίκης της Νυρεμβέργης (1945-1946). «Ένας Γερμανός που σκότωσε έναν εβραίο έξι εκατομμύρια φορές», συνοψίζει ο νομπελίστας συγγραφέας Ελί Βίζελ, επιζήσας τους Άουσβιτς.
(Φωτ.: EPA / DPA)
Ο πρώην αρχηγός της υποδιεύθυνσης IV, τμήμα B.4 της Γκεστάπο, επιφορτισμένος με το εβραϊκό ζήτημα, εξαφανίστηκε μετά την πτώση του Γ΄ Ράιχ, αφού φρόντισε να καταστρέψει τα έγγραφα για τις δραστηριότητές του, καθώς και τις φωτογραφίες που θα επέτρεπαν την αναγνώρισή του.
Το κεφάλαιο Αργεντινή
Επιχείρηση αναζήτησης ξεκινά ήδη από το 1945, από μέλη της εβραϊκής κοινότητας, ιδιαίτερα τον Σιμόν Βίζενταλ, τον γνωστό «διώκτη των Ναζί», επίσης επιζήσαντα στρατοπέδου συγκέντρωσης.
Το 1957, χάρη στον εισαγγελέα του γερμανικού κρατιδίου της Έσσης Φριτς Μπάουερ, οι ισραηλινές μυστικές υπηρεσίες μαθαίνουν ότι ο Άιχμαν κρύβεται στην Αργεντινή με το όνομα Ρικάρντο Κλέμεντ. Χρειάστηκαν περισσότερα από δύο χρόνια έρευνας για να εντοπιστεί η κατοικία του, χωρίς ηλεκτρικό και ύδρευση, στην συνοικία του Σαν Φερνάρντο, στην περιφέρεια του Μπουένος Άιρες.
Κατά τη διάρκεια ειδικής αποστολής το 1960, οι Ισραηλινοί πράκτορες, εφοδιασμένοι με φωτογραφίες του, βεβαιώθηκαν ότι ο Ρικάρντο Κλέμεντ ήταν ο άνθρωπός τους.
Παρακολουθώντας τον, ο Τζβι Αχαρόνι, πράκτορας της Μοσάντ, βρέθηκε ακριβώς πίσω του, μέσα σε ένα λεωφορείο. «Η παρόρμηση να σκύψω και να τον στραγγαλίσω ήταν ακατανίκητη […] αλλά ήξερα ότι έπρεπε να δικαστεί, και όχι να δολοφονηθεί, για χάρη αυτών που σκότωσε», δήλωσε αργότερα στο AFP.
Το πλαστό διαβατήριο που χρησιμοποίησε ο Άιχμαν για να μεταβεί στην Αργεντινή, το 1950 (φωτ.: EPA / DPA)
Θρίλερ
Με την έγκριση του Μπεν Γκουριόν, η επιχείρηση ενορχηστρώθηκε μέχρι την τελευταία λεπτομέρεια από τον αρχηγό της Μοσάντ Ίσερ Χαρέλ και εφαρμόστηκε από τον Ραφί Εϊτάν. «Όταν μου εμπιστεύθηκαν αυτήν την αποστολή, ήξερα ότι θα μπούμε στην ιστορία του Ισραήλ και της ανθρωπότητας».
Η απαγωγή ορίστηκε για τις 11 Μαΐου. Επικεφαλής τμήματος στα εργοστάσια Mercedes-Benz, ο πρώην συνταγματάρχης των Ναζί επιστρέφει κάθε βράδυ στο σπίτι του της οδού Γκαριμπάλντι από τον ίδιο δρόμο, την ίδια ώρα.
Λίγο μετά τις 10:05, ο Άιχμαν συλλαμβάνεται καθώς κατεβαίνει από το λεωφορείο. Αντιστέκεται, καλεί σε βοήθεια. Τον ρίχνουν σε ένα αυτοκίνητο και τον σκεπάζουν με μια κουβέρτα. «Μου φάνηκε ότι είχε περάσει ένας αιώνας», είπε αργότερα ο Τζβι Αχαρόνι. Μέσα στο αυτοκίνητο ο Άιχμαν έλεγε στα γερμανικά στους διώκτες του: «Έχω αποδεχθεί τη μοίρα μου».
Μεταφέρθηκε σε έπαυλη που έχει νοικιαστεί για την περίσταση, και δέθηκε στο κρεβάτι, με τα μάτια δεμένα. «Αποκάλυψα τα μάτια του και έλεγξα τα σημάδια του. Όταν βεβαιώθηκα ότι ήταν αυτός, έσφιξα το χέρι του συντρόφου μου και του είπα ότι η αποστολή μας εξετελέσθη», δήλωσε στο Γαλλικό Πρακτορείο ο Ραφί Εϊτάν.
Στις 20 Μαΐου, η ομάδα της Μοσάντ τον μεταφέρει στο Ισραήλ με πλαστό ισραηλινό διαβατήριο, με το ναυλωμένο αεροπλάνο που μετέφερε την ισραηλινή αντιπροσωπεία που συμμετείχε στους εορτασμούς της 150ης επετείου της ανεξαρτησίας της Αργεντινής.
Η κοινοτοπία του κακού
Στις 11 Απριλίου 1961 ο Άντολφ Άιχμαν, που βαρύνεται με 15 κατηγορητήρια, προσάγεται στο δικαστήριο της Ιερουσαλήμ, ενώπιον του οποίου κατέθεσαν 111 μάρτυρες κατηγορίας.
Φορώντας μαύρο κοστούμι, σκούρα γραβάτα και λευκό πουκάμισο, και μεγάλα κοκάλινα γυαλιά, ο κατηγορούμενος, με γκρίζα μαλλιά, φαλακρό μέτωπο, σφιγμένα χείλη, εισήλθε στις 9:00 στο γυάλινο κουβούκλιο που προοριζόταν γι’ αυτόν», σύμφωνα με τηλεγράφημα του AFP.
Σύμφωνα με τον Χαΐμ Γκούρι, η δίκη έδωσε για πρώτη φορά την ευκαιρία στους επιζήσαντες της γενοκτονίας να ακουστούν.
Περίπου 450 ξένοι δημοσιογράφοι και εκατό παρατηρητές και διπλωμάτες παρακολούθησαν τις συνεδριάσεις.
Στο πλευρό του Χαΐμ Γκούρι, οι συγγραφείς Ελί Βίζελ, Γιόζεφ Κέσελ, Ροζέ Βαγιάν και Χάνα Άρεντ καλύπτουν την δίκη. H Αμερικανίδα φιλόσοφος εξέδωσε το 1963 το βιβλίο που έγινε σημείο αναφοράς: Ο Άιχμαν στην Ιερουσαλήμ, δοκίμιο για την κοινοτοπία του κακού.
Ο Άντολφ Άιχμαν καταδικάστηκε σε θάνατο στις 15 Δεκεμβρίου για εγκλήματα κατά του εβραϊκού λαού και κατά της ανθρωπότητας, και για εγκλήματα πολέμου. Στις 29 Μαΐου 1962 η έφεσή του απορρίφθηκε από το Ανώτατο Δικαστήριο.
Εκτελέστηκε δι’ απαγχονισμού τα μεσάνυκτα της 31ης Μαΐου. Η τέφρα του σκορπίστηκε στη θάλασσα, έξω από τα χωρικά ύδατα του Ισραήλ.
- Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ.
