Παρουσιάζοντας πολύ συνοπτικά την ιστορία των πρώτων συνεδρίων των Ποντίων στο Α΄ Παγκόσμιο Παμποντιακό Συνέδριο της Θεσσαλονίκης το 1985, ο Αχιλλέας Ανθεμίδης ανέφερε:
Αποτελεί προνόμιο και ασκεί ιδιαίτερη γοητεία, αλλά ταυτόχρονα προκαλεί και συγκίνηση η ασχολία μας με τις ρίζες και την ιστορία του ποντιακού ελληνισμού.
Για πρώτη φορά στα χρονικά της ιστορίας μας, μετά τη Συνθήκη της Λοζάνης και τον ξεριζωμό, μαζεύονται ξανά οι ανά τον κόσμο Έλληνες του Πόντου στη νέα τους Αμφικτυονία. Φευγαλέα θα θυμηθούμε τους αγώνες των προγόνων μας στο πρόσφατο παρελθόν.
Η πρώτη τους Αμφικτυονία χρονολογείται στα 1919, δηλαδή πριν από 66 χρόνια, που έγινε στο Βατούμ της Ρωσίας. Όμως, ένα έτος νωρίτερα, δηλαδή τον Νοέμβριο του 1918, αντιπροσωπείες Ποντίων από όλα τα μέρη του κόσμου συναντιούνται στη Μασσαλία, υπό την προεδρία του μεγάλου μας Κωνσταντινίδη. Ένα έτος αργότερα από τη συνάντηση αυτή, τον Φεβρουάριο του 1919, οι Πόντιοι της Κωνσταντινούπολης ψηφίζουν το δικαίωμα της αυτοδιάθεσης του Πόντου και της ενσωμάτωσής του στην Ελλάδα ή της ανεξαρτησίας του. Οκτώ Έλληνες επίσκοποι του Πόντου, αντιπροσωπεύοντας 23 από τις πιο μεγάλες κοινότητες του Πόντου, υπέβαλαν παρόμοιο υπόμνημα. Όπως φαίνεται, συντονισμός και ομοφωνία επικρατεί σε όλους τους Ποντίους. Οι επίσκοποι προτείνουν να έρθει από την Ελλάδα διορισμένος αρμοστής, ως αρχηγός του αυτόνομου ελληνικού κράτους του Πόντου.
Στις 5 Μαρτίου του ίδιου έτους συνέρχεται το δεύτερο συνέδριο του ελληνισμού της Ρωσίας στο Βατούμ και εκλέγει επταμελή επιτροπή. Το συμβούλιο αυτό αναγνωρίζει αμέσως την αντιπροσωπεία των Ποντίων στο Παρίσι και ζητά από την ελληνική κυβέρνηση να στείλει στρατό για την κατοχή του Πόντου. Την ίδια εποχή κυκλοφορούν φήμες ότι το γενικό συνέδριο σκοπεύει να κηρύξει την ανεξαρτησία του Πόντου και να ιδρύσει προσωρινή κυβέρνηση στο Βατούμ ή στο Σοχούμ.
Όμως, οι μεγάλες δυνάμεις δεν έδωσαν θάρρος στην ιδέα αυτή και ιδιαίτερα η Αγγλία.
Η συνέλευση του Βατούμ και η προσωρινή κυβέρνηση, πράγμα που αγνοεί η ιστορία μας, αποτελούν το πολυτιμότερο και σπουδαιότερο πολιτικό γεγονός και δείχνουν την πολιτική ωριμότητα, την εμπειρία, την αποφασιστικότητα του λαού αυτού, γιατί στη συνέλευση πήραν μέρος αγωνιστές και πολεμιστές (πολέμαρχοι και απλοί αγωνιστές), τεχνίτες και έμποροι, ιερείς και καλόγεροι, επιστήμονες και αγρότες.
Σκοπός του συνεδρίου ήταν η ανακήρυξη της Ελληνικής Δημοκρατίας του Πόντου, με πληθυσμό μεγαλύτερο από εκείνον που είχε η Ελλάδα, όταν κηρύχθηκε ανεξάρτητη. Βέβαια, η Δημοκρατία του Πόντου δεν έγινε και την ευθύνη φέρουν ακέραια οι τότε μεγάλοι προστάτες της Ελλάδας, αλλά και οι Έλληνες κυβερνήτες.
Αποτελεί πραγματική συμβολή στις εθνικές μας παρακαταθήκες το πρώτο εκείνο Παμποντιακό Συνέδριο.
- Πηγή: Εγκυκλοπαίδεια του ποντιακού ελληνισμού, εκδ. Μαλλιάρης-Παιδεία, Θεσσαλονίκη.
