Σαν σήμερα, το 1770, τρεις Ρώσοι αδελφοί (οι Γρηγόριος, Αλέξιος και Θεόδωρος Ορλώφ) απέκτησαν επί βασιλείας της Αικατερίνης Β΄ μεγάλη δύναμη στη ρωσική αυλή και διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο ξεσηκώνοντας τους χριστιανικούς πληθυσμούς εναντίον της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας για να αποκτήσουν την ελευθερία τους.
Τους Ορλώφ γνώρισε ο Έλληνας έμπορος από τη Σιάτιστα της Μακεδονίας Γεώργιος Παπάζωλης, έγιναν φίλοι, τους έδωσε την ιδέα της Επανάστασης στην Ελλάδα για να ελευθερωθεί κι εκείνοι οργάνωσαν την εκστρατεία.
Λίγο αργότερα ο Παπάζωλης ήρθε σε επαφή με τον φίλο του Μπενάκη στην Καλαμάτα, ο οποίος οργάνωσε στο αρχοντικό του σπίτι δύο λεγεώνες 1.400 ανδρών.
Οι Ορλώφ με την Αικατερίνη σχεδίαζαν να προσαρτήσουν τα παράλια του Εύξεινου Πόντου στη Ρωσία για να αποκτήσουν ελεύθερη είσοδο στο Αιγαίο και ταυτόχρονα να βοηθήσουν τους ομόθρησκους Έλληνες να αποκτήσουν την ελευθερία τους.
Όταν για τον σκοπό αυτόν έγινε γνωστή η προκήρυξη που εξέδωσαν οι Ορλώφ, αυτοστρατεύτηκαν πολλοί Πόντιοι Έλληνες, οι λεγόμενοι «Μαυροθαλασσίτες», που κατοικούσαν στα ανατολικά παράλια του Εύξεινου Πόντου. Έτσι, τον Φεβρουάριο του 1770, Μοίρα του ρωσικού στόλου υπό τον Θεόδωρο Ορλώφ, με σημαντικό αριθμό στρατιωτών και πολλών «Μαυροθαλασσιτών», ξεκίνησαν για την Πελοπόννησο, όπου ξεσηκώθηκαν οι Έλληνες, κυρίως πρώτα οι Μανιάτες, και ανέλαβαν μαζί τους δράση. Οι Μανιάτες με επικεφαλής τους Γ. Μαυρομιχάλη και Αθ. Κουμουνδουράκη (ή Κουμουνδούρο) επιτέθηκαν στην Κυπαρισσία, την κατέλαβαν, και οι Τούρκοι έσπευσαν να παραδοθούν.
Γρηγόριος και Αλέξιος Ορλώφ
Στην πορεία όμως η κακή οργάνωση και εκτέλεση των επιχειρήσεων και ο πολύτιμος χρόνος που σπαταλήθηκε σε δευτερευούσης σημασίας πολιορκίες και επιχειρήσεις, επέτρεψαν στους Τούρκους να κινηθούν εναντίον των Ελλήνων με στίφη Τουρκαλβανών που ρήμαζαν πόλεις και χωριά. Οι Ρώσοι μετά τις ήττες υποχώρησαν και στράφηκαν στον ναυτικό πόλεμο στο Αιγαίο, ενώ οι Έλληνες δέχτηκαν την εκδικητική μανία των Τουρκαλβανών.
Η συμμετοχή των Ποντίων στους απελευθερωτικούς αγώνες της Ελλάδας υπήρξε μεγάλη, και ποτέ δεν δόθηκε η δέουσα σημασία και προβολή της. Οι παλιοί διηγούνταν το ιστορικό αυτό γεγονός. Για ορισμένους ήταν φήμη, σε άλλους φαινόταν παράδοση ή θρύλος, γιατί δεν είχαν στοιχεία.
Στοιχεία όμως υπήρχαν, αλλά κανείς δεν τα ανέσυρε από τα συρτάρια της ιστορίας…
Ο αείμνηστος Πόντιος δάσκαλος και διανοούμενος Γεώργιος Κανδηλάπτης (Κάνις) μετά από εμπεριστατωμένη έρευνα και μελέτη, ανατρέχοντας σε ιστορικούς –κυρίως Ρώσους–, βρήκε την προκήρυξε της εκστρατείας εκείνης του Αλεξίου Ορλώφ που έλεγε: «Ημείς, Αλέξιος κόμης Ορλώφ, γενεράλης και πληρεξούσιος της Αυτοκρατορικής ευσεβεστάτης Βασιλίσσης πάσης Ρωσίας Αικατερίνης Αλεξιάδος Β΄, φανερόν κάμνομεν εις όλους κοινώς τους Ορθοδόξους Ρωμαίους, οπού ευρίσκονται κάτω εις την τυραννίαν του Τούρκου. Γνωστόν είναι εις όλον τον κόσμον πόσο πάσχει η Αγία του Χριστού Εκκλησία και πόσον βασανίζονται από το ανθρώπινον γένος των Τούρκων οι αγαπητοί μας Ρωμαίοι». Παραθέτει στη συνέχεια τους διωγμούς που υφίστανται οι Ρωμιοί, την αρπαγή των περιουσιών τους, τις φυλακίσεις, τους θανάτους, τους βιασμούς κτλ.
Η προκήρυξη των Ορλώφ γνωστοποιήθηκε στο Νεόκαστρο της Πελοποννήσου στις 23 Απριλίου 1770, ενώ νωρίτερα κυκλοφόρησε στα μέρη της Ρωσίας και της Κριμαίας όπου κατοικούσαν Έλληνες επαγγελματίες, έμποροι και πολλοί φυγάδες εκ των παραλίων του Πόντου, οι οποίοι «κατελθόντες εις την Πελοπόννησον εθυσιάστηκαν εις την ατυχήν εκείνην επανάστασιν».
Ο Γεώργιος Κανδηλάπτης (φωτ. δεξιά) αναφέρει ότι όταν επισκέφθηκε το 1907 την Ιερά Πατριαρχική και Σταυροπηγιακή Μονή Αγίου Γεωργίου Χουτουρά, ο εκ Σάντας ηγούμενος της Μονής Άνθιμος Μαζαμανίδης έθεσε στη διάθεσή του την πλούσια βιβλιοθήκη της, στην οποία ανακάλυψε σημείωμα της 23ης Απριλίου 1782, όταν επισκέφθηκε και προσκύνησε στη Μονή «ο Δημήτριος Κουρουμλής εκ Γκιουμουσχανέ [Αργυρούπολη] και εδώρισεν εις το παγκάρι της εκκλησίας δύο μαχμουτιάδες, ίνα ανάψη ακοίμητος η προ του προσκυνηταρίου κανδήλα του Αγίου Γεωργίου, εις αιώνιον μνήμην του εν Μοριά αποθανόντος μετά τινων Ρώσων πατρός του Ιωάννου Κουρουμλή».
Από τα σημειώματα που υπήρχαν στη Μονή Χουτουρά διαπιστώθηκε ότι πολλοί εμπορευόμενοι στη Ρωσία Μαυροθαλασσίτες είχαν λάβει μέρος σ’ αυτήν την εκστρατεία του Ορλώφ, όπως έχει σημειώσει και ο σχολάρχης Αργυρουπόλεως Γρηγόριος Παπαδόπουλος ή Ζουντουρίδης, θείος εκ μητρός του διδασκάλου του Γένους Δημοσθένους Ηλ. Οικονομίδη. Αιωνία η μνήμη όλων.
Τάσος Κ. Κοντογιαννίδης
