Τι σχέση έχει η Πυθία με τη Google Deep Mind και τις αρχαίες ελληνικές επιγραφές

Ερευνητές της Deep Mind, της θυγατρικής εταιρείας τεχνητής νοημοσύνης της Google, με επικεφαλής τον Έλληνα ερευνητή Γιάννη Ασσαέλ, δημιούργησαν την «Πυθία», ένα «έξυπνο» σύστημα που φαίνεται να τα καταφέρνει καλύτερα και από τους ανθρώπους ειδικούς στην ανάγνωση μισοκατεστραμμένων επιγραφών με αρχαία ελληνικά κείμενα.

Το πλήρως αυτοματοποιημένο σύστημα, το πρώτο του είδους του στον κόσμο, συμπληρώνει τις λέξεις που λείπουν, κάνοντας εναλλακτικές προτάσεις.

Η «Πυθία» μπορεί να βοηθήσει σημαντικά στο μέλλον τους επιστήμονες να διαβάσουν αρχαίες επιγραφές. Υπάρχουν χιλιάδες τέτοιες επιγραφές από διάφορα μέρη του κόσμου και κάθε χρόνο ανακαλύπτονται μερικές δεκάδες νέες. Δυστυχώς πολλές έχουν διαβρωθεί ή καταστραφεί με το πέρασμα των αιώνων, με αποτέλεσμα να είναι πια δυσανάγνωστες ή ένα μέρος του κειμένου τους έχει χαθεί για πάντα. Η συμπλήρωση των κενών είναι δύσκολη δουλειά, που απαιτεί μεγάλες γνώσεις, σύγκριση με άλλα κείμενα, διαίσθηση κ.ά.

Οι ερευνητές, με επικεφαλής τον Έλληνα Γιάννη Ασσαέλ, εκπαίδευσαν το νευρωνικό δίκτυο (είδος αλγόριθμου τεχνητής νοημοσύνης) να μαντεύει τις λέξεις ή τα γράμματα της αρχαίας ελληνικής γλώσσας που λείπουν σε επιγραφές από πέτρα, κεραμικά ή μέταλλο, ηλικίας 1.500 έως 2.600 ετών (7ος αιώνας π.Χ. έως 5ος αιώνας μ.Χ.). Η «Πυθία» έμαθε έτσι να αναγνωρίζει μοτίβα σε 35.000 επιγραφές που περιέχουν πάνω από τρία εκατομμύρια λέξεις.

Επιγραφή αρχαίας Αθήνας του 485 π.Χ. (φωτ.: DeepMind – Wikimedia)

Όταν βρεθεί μπροστά σε μια νέα ελλιπή επιγραφή, η «Πυθία» που έχει το όνομα της πρωθιέρειας του θεού Απόλλωνα στο Μαντείο των Δελφών, προτείνει έως 20 διαφορετικές λέξεις ή γράμματα και αφήνει τους ειδικούς να επιλέξουν αυτήν που θεωρούν καλύτερη λύση.

Σε μια συγκριτική δοκιμή, όπου τόσο η «Πυθία» όσο και οι ειδικοί κλήθηκαν να καλύψουν τα κενά σε 2.949 επιγραφές, οι τελευταίοι είχαν ποσοστό σφαλμάτων 57,3%, ενώ η τεχνητή νοημοσύνη σχεδόν το μισό (30,1%).

Ενώ οι άνθρωποι χρειάστηκαν δύο ώρες για μόνο 50 επιγραφές, η «Πυθία» έκανε τις προτάσεις της για το σύνολο των επιγραφών μέσα σε μερικά δευτερόλεπτα!

Όπως είπε η Θία Σόμερσιλντ του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης, μέλος της ερευνητικής ομάδας, αυτό δείχνει τις δυνατότητες της τεχνητής νοημοσύνης στο πεδίο της ψηφιακής επιγραφικής. Η Φιλίπα Στιλ του Πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ συμφώνησε ότι η «Πυθία» μπορεί να συμβάλει σημαντικά στην αποκατάσταση των επιγραφών, αν και οι άνθρωποι ειδικοί πάντα θα χρειάζονται. Η «Πυθία» θα μπορούσε να αξιοποιηθεί και σε συναφή πεδία, όπως η αρχαία φιλολογία, η παπυρολογία, η κωδικολογία κ.ά. 

Ποιος είναι ο Γιάννης Ασσαέλ

Ο Γιάννης Ασσαέλ αποφοίτησε από το τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής του Πανεπιστημίου Μακεδονίας το 2013. Με πλήρη υποτροφία από το Ίδρυμα Κρατικών Υποτροφιών συνέχισε τις σπουδές του για MSc in Computer Science στο University of Oxford, όπου και το 2014 διακρίθηκε με το Tony Hoare Prize για την καλύτερη επίδοση στο έτος του. Οι σπουδές του εστίασαν στον κλάδο της Τεχνητής Νοημοσύνης, του Machine Learning (και του ηλεκτρικού μπάσου). Το 2015 συνέχισε για MRes in Machine Learning στο Imperial College London με πλήρη υποτροφία από το πρόγραμμα HiPEDS. Έχοντας την δεύτερη καλύτερη επίδοση στο έτος του, επέστρεψε στο University of Oxford για διδακτορικό (DPhil) στον κλάδο του Machine Learning με πλήρη υποτροφία της Oxford – Google DeepMind Graduate Scholarship. Κατά την διάρκεια των σπουδών του έφερε εις πέρας περισσότερα από 50 projects, ενώ η έρευνά του πολλές φορές κέντρισε το ενδιαφέρον των ΜΜΕ (BBC, Reuters, New Scientist). Το 2017 ήταν συνιδρυτής του LipNet.ai φέροντας επανάσταση στην αναγνώριση φωνής με χρήση αυτόματης χειλεανάγνωσης. Σήμερα συνεχίζει την έρευνά του ως Senior Research Scientist στην Google DeepMind.

• Με πληροφορίες από το ΑΠΕ-ΜΠΕ και τον Παύλο Δρακόπουλο.