Το ιερό σύμβολο του ποντιακού ελληνισμού η μονή της Παναγίας Σουμελά, στη Ματσούκα, αποτελεί συγχρόνως και ένα από τα σπουδαιότερα ιστορικά μνημεία της Τραπεζούντας. Επί αιώνες η μονή που ιδρύθηκε στα τέλη του 4ου αιώνα, στο όρος Μελά, από τους καλόγερους Βαρνάβα και Σωφρόνιο, προσελκύει πιστούς και επισκέπτες από όλον τον κόσμο. Το σφράγισμα του μνημείου από τις 22 Σεπτεμβρίου 2015 για εργασίες συντήρησης και αναστήλωσης μέχρι και τις 25 Μαΐου που άνοιξε μερικώς για το κοινό, προκάλεσε σοβαρή οικονομική ζημία στον τοπικό τουρισμό αλλά και συνολικά στο τουριστικό προϊόν της Τουρκίας.
Απόδειξη για το πόσο διψάει ο κόσμος να επισκεφθεί το ιερό μοναστήρι είναι ότι ακόμα και το περιορισμένο άνοιγμα του ήταν αρκετό για να καταγραφεί ρεκόρ προέλευσης!
Ίσως για αυτό και οι τουρκικές Αρχές δίνουν συχνά-πυκνά πληροφορίες και οπτικό υλικό από τις εργασίες που γίνονται στο μοναστήρι ή γενικότερα στοιχεία, προκειμένου να συντηρηθεί το ενδιαφέρον του κόσμου.
Στο πλαίσιο αυτό εντάσσεται και το ασπρόμαυρο βίντεο της τουρκικής ραδιοφωνίας τηλεόρασης TRT που κυκλοφόρησε στο διαδίκτυο πριν λίγα 24ωρα, με αρχειακό υλικό από την Παναγία Σουμελά. Στο βίντεο γίνεται αναφορά στους ιδρυτές της μονής, στην ιστορία του αλλά και στις επιδρομές αρχαιοκάπηλων που αφαίρεσαν πράγματα από εκεί. Σε κάποια από τα πλάνα βλέπουμε Γάλλους τουρίστες που έχουν επισκεφτεί την ιστορική μονή και ζητούν να μάθουν όσα περισσότερα μπορούν.
Η μονή διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο τόσο στην ανάπτυξη του πολιτισμού και των γραμμάτων στον Πόντο όσο και σε κοινωνική προσφορά και περίθαλψη των Ποντίων κατά τα δύσκολα χρόνια των τουρκικών διώξεων. Σύμφωνα με την παράδοση, η εικόνα που τοποθέτησαν στη μονή οι δύο καλόγεροι ήταν ζωγραφισμένη από τον ευαγγελιστή Λουκά και βρισκόταν προηγουμένως στην Αθήνα, εξού και η αρχική της ονομασία, Παναγία Αθηνιώτισσα.
Όσον αφορά στην πορεία των έργων στην Παναγία Σουμελά, το υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού της Τουρκίας έχει δεσμευτεί ότι θα ανοίξει το 2020. Αυτή την περίοδο, ομάδα επιστημόνων εργάζεται στο εσωτερικό της, με το αναστηλωτικό ενδιαφέρον να επικεντρώνεται στο καθολικό της μονής, στους ξενώνες, στα κελιά, τη βιβλιοθήκη και τα παρεκκλήσια.
