Τεχνολογία, οικονομία και δημοκρατία – 4η Βιομηχανική Επανάσταση

Σε όλο τον κόσμο το έδαφος μοιάζει να μετατοπίζεται κάτω από τα πόδια των πολιτών, καθώς διανύουμε μια εποχή που χαρακτηρίζεται από ακραία καιρικά φαινόμενα, μαζική μετανάστευση, ξενοφοβία, προστατευτισμό, αποτυχημένα κράτη, άρνηση της επιστήμης, κυβερνοτρομοκρατία, και πολλούς ακόμα άλλους παράγοντες.

Ταυτόχρονα, η δύναμη της τεχνολογίας επιταχύνεται συνεχώς, λόγω της σημαντικής προόδου που σημειώνεται στην αποθήκευση δεδομένων και στην αυξημένη ικανότητα επεξεργασίας αλγορίθμων με γνώμονα την ανάλυση.

Μήνα με το μήνα νέα συστήματα, νέες εφαρμογές και νέα επιχειρηματικά μοντέλα διατίθενται στην αγορά παρέχοντας ριζοσπαστικές λύσεις, σε τομείς όπως η υγεία, οι μεταφορές, η οργάνωση, ο πόλεμος, η γεωργία, οι δομές διακυβέρνησης κ.ά., ακόμα και όταν αυτά ανατρέπουν μακρόπνοους επιχειρηματικούς σχεδιασμούς ή θέτουν χιλιάδες ανθρώπους εκτός εργασίας.

Σε αυτήν την έντονα μεταβαλλόμενη περίοδο της εκθετικής επιτάχυνσης της τεχνολογίας της πληροφορικής, που έχει επονομαστεί και Τέταρτη Βιομηχανική Επανάσταση, οι κυβερνήσεις, η κοινωνία των πολιτών, οι περιφερειακές διοικήσεις και ο ιδιωτικός τομέας έχουν καθήκον να διασφαλίσουν τα κράτη και τους πολίτες τους και να προετοιμαστούν για τον νέο αυτόν κόσμο, προκειμένου να αντιμετωπίσουν τις ιλιγγιώδεις προκλήσεις του. Οι τεχνολογίες που οδηγούν τη νέα εποχή είναι κυρίως τα μεγάλα δεδομένα, η μηχανική μάθηση, το Διαδίκτυο των Πραγμάτων, η προηγμένη γεωργία, τα προηγμένα υλικά, η κβαντική υπολογιστική, το blockchain και η τρισδιάστατη εκτύπωση.

Η Ελλάδα αποτελεί μια από τις ευρωπαϊκές χώρες που δεν είχε συμμετοχή σε καμία από τις τρείς προηγούμενες βιομηχανικές επαναστάσεις, και –όπως διαφαίνεται– δεν θα έχει συμμετοχή ούτε στην Τέταρτη, αν δεν αλλάξει ριζικά το πολιτικό της μοντέλο.

Συνέπεια του γεγονότος αυτού, της μη συμπόρευσης δηλαδή της χώρας με τη βιομηχανική κινητοποίηση του προηγμένου κόσμου, αποτελεί η απουσία βιομηχανικής συνείδησης από την κοινωνία της, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για την αντίληψη της ίδιας της κοινωνίας αναφορικά με την παραγωγική διαδικασία, την παραγωγή πλούτου και την οργάνωση-λειτουργία των υπηρεσιών του κράτους.

Οι νέες τεχνολογίες είναι αυτές που καθορίζουν τις βιομηχανίες του μέλλοντος και την αποτελεσματικότητα των παραγωγικών τομέων μιας χώρας. Ιστορικά, οι περίοδοι τεχνολογικών αλλαγών έχουν αποφέρει κέρδη παραγωγικότητας, επενδύσεις, ανάπτυξη, βελτιώσεις στην ποιότητα ζωής και αύξηση της μακροζωίας και της υγείας. Δεν υπάρχει λόγος να πιστεύουμε ότι η Τέταρτη Βιομηχανική Επανάσταση, όπως και οι τρεις που προηγήθηκαν, δεν θα αποφέρει τα ίδια μακροπρόθεσμα οφέλη. Οι βιομηχανίες του μέλλοντος αφενός δημιουργούνται εντός της τρέχουσας οικονομικοπολιτικής διάρθρωσης και αφετέρου θα την μετασχηματίσουν, εξαιτίας του γεγονότος ότι η συμμετοχή στην ψηφιακή εποχή αποδεικνύεται ενθαρρυντική για τη συμμετοχή και μικρότερων κρατών.

Η Ελλάδα δεν βρίσκεται στην καλύτερη θέση για να αντιμετωπίσει την καταιγίδα που φέρνει η Τέταρτη Βιομηχανική Επανάσταση. Τα χρηματοπιστωτικά της ιδρύματα δεν είναι σταθερά· ο δείκτης του χρέους προς το ΑΕΠ είναι υψηλός, με βάση τα διεθνή πρότυπα· η ανταγωνιστικότητα και η παραγωγικότητα της οικονομίας κινούνται σε χαμηλά επίπεδα· και τέλος, η καινοτομία δεν βρίσκεται στο προσκήνιο του ενδιαφέροντος της πολιτικής συζήτησης.

Η ψηφιακή εποχή αποτελεί ίσως την τελευταία ευκαιρία την οποία επιβάλλεται πάση θυσία να εκμεταλλευτεί η χώρα ώστε να ανατάξει την οικονομία της, να αποκτήσει την εθνική ισχύ που τις αρμόζει από την ιστορία της, να αποκτήσει φωνή, να βρεθεί στο κέντρο των εξελίξεων της περιοχής, και τέλος να ενισχύσει τις δημοκρατικές της δομές.

Είναι πλέον γνωστό στην Ευρώπη ότι οι πολίτες γυρίζουν την πλάτη στη δημοκρατία όταν η οικονομική προσδοκία κυμαίνεται σε χαμηλά επίπεδα και όταν ακόμα το κράτος δεν λειτουργεί αποτελεσματικά και δίκαια απέναντι στους πολίτες.

Οι κυβερνήσεις στην Ελλάδα οφείλουν να δανείζονται ιδέες και τεχνολογίες από τα πανεπιστήμια και τις εταιρείες με γνώμονα την καινοτομία, ώστε οι κυβερνητικές υπηρεσίες να είναι ευέλικτες, γρήγορες και ανταγωνιστικές για τη διευκόλυνση και την ενίσχυση της επιχειρηματικότητας. Επιπρόσθετα, το κράτος οφείλει να ενσωματώσει τις νέες τεχνολογίες και να εκσυγχρονίσει τις δραστηριότητές του, έτσι ώστε οι πολίτες να μπορούν να αλληλεπιδρούν με τις δημόσιες υπηρεσίες, με τρόπους που αντικατοπτρίζουν την ψηφιακή οικονομία και τη σύγχρονη διακυβέρνηση.

Είναι ζωτικής σημασίας, τόσο για τους ανθρώπους και τις εταιρείες καινοτομίας όσο και για τους επενδυτές, να βρίσκονται στο επίκεντρο αυτής της προσπάθειας. Είναι εξίσου σημαντικό για την κάθε κυβέρνηση να αποκτήσει ανάλογο ρόλο, και επιπλέον να διαμορφώσει τις συνθήκες που θα επιτρέψουν σε αυτούς τους παίκτες να εργαστούν, να ανταγωνιστούν και να δημιουργήσουν πλούτο. Όταν το κάνουν, όλοι θα συνειδητοποιήσουν τα οφέλη. Τα οφέλη που θα προκύψουν δεν θα αφορούν μόνο τη βελτίωση της παραγωγικότητας, της ανταγωνιστικότητας και της ανάπτυξης, τα οποία θα δημιουργήσουν νέες θέσεις εργασίας, αλλά θα συμβάλουν επίσης στην αναβάθμιση της χώρας, καθώς και στη διεύρυνση της διαφάνειας και της ισονομίας, και τελικά στην εμπέδωση της δημοκρατίας.

Το ελληνικό κράτος προετοιμάζεται να εορτάσει δύο αιώνες ζωής. Και ενώ νιώθει ακόμα τα αποτελέσματα μιας κρίσης που ξεκίνησε από τον τέταρτο εμφύλιο της ιστορίας, αρχίζει να διαφαίνεται ότι το ιστορικό αίνιγμα θα βρει τελικά τη λύση του. Η αναστροφή της πορείας θα υπάρξει, κι ας είναι μακρά και επώδυνη – φθάνει θυμηθούμε τον Οδυσσέα και τον Καβάφη και να συντρέξει τύχη αγαθή.

Γιώργος Μουρουζίδης.