H επίσημη μετάφραση της λέξης είναι «αγάπη για την τιμή», ωστόσο και πάλι η συγκεκριμένη μετάφραση δεν είναι αρκετή για να περιγράψει το πραγματικό νόημα της λέξης ούτε να περιγράψει «τις αρετές που κρύβονται στις τέσσερις συλλαβές της», γράφει ο αρθρογράφος Stav Dimitropoulos.
Το άρθρο ξεκινά από το γραφικό Τολό της Αργολίδας. Ήταν εκεί που ένας Γερμανός δημόσιος υπάλληλος και συγγραφέας, ο Andreas Deffner, έμαθε από ένα λεκτικό του… σφάλμα τι σημαίνει η λέξη «φιλότιμο».
«Καλημέρα, πώς είστε;» τον ρώτησε μία μέρα η γιαγιά Βαγγελιώ, η ιδιοκτήτρια της πανσιόν όπου διέμενε. Η απάντησή του στάθηκε η αιτία για να γράψει το βιβλίο Filotimo! – Abenteuer, Alltag und Krise in Griechenland (Φιλότιμο – Περιπέτεια, καθημερινότητα και κρίση στην Ελλάδα) που μιλά για την επίμαχη λέξη.
Το εξώφυλλο του βιβλίου του Andreas Deffner
«Έτσι κι έτσι», απάντησε ο Γερμανός τουρίστας νυσταγμένα. Λίγο αργότερα η γιαγιά Βαγγελιώ και η κόρη της Ειρήνη του ετοίμασαν ένα αχνιστό πιάτο με κοτόσουπα. Κι ενώ εκείνος ίδρωνε πάνω από το πιάτο, τα μάτια τόσο της κυρα-Βαγγελιώς όσο και της κόρης της ήταν καρφωμένα πάνω του. Λίγο αργότερα ο Andreas Deffner ρώτησε προβληματισμένος τον γιο της ιδιοκτήτριας, τον Περικλή, τι ακριβώς είχε συμβεί.
«Είπες στη Βαγγελιώ ότι δεν αισθανόσουν καλά;», τον ρώτησε ο Περικλής. «Απλώς είπα ότι ήμουν έτσι κι έτσι», απάντησε ο τουρίστας. «Αν απαντήσεις “έτσι κι έτσι”, οι ντόπιοι νομίζουν ότι είσαι άρρωστος και το φιλότιμό τους τους κάνει να θέλουν να σε βοηθήσουν να αισθανθείς καλύτερα.
»Έτσι εξηγείται η σούπα», του εξήγησε ο Περικλής χαμογελώντας. Αυτή λοιπόν ήταν η πρώτη εμπειρία του Andreas με το «φιλότιμο», για το οποίο έγραψε ολόκληρο βιβλίο.
Όπως εξηγεί στη συνέχεια ο αρθρογράφος, «γύρω από την ερμηνεία της λέξης υπάρχει μεγάλη διαμάχη, δεδομένου ότι το φιλότιμο σαν λέξη ανήκει στο πάνθεον των ελληνικών λέξεων που αψηφούν την εύκολη εξήγηση. Ωστόσο η “αγάπη για την τιμή”, που θεωρείται και η επίσημη μετάφραση, είναι μεν χρηστική, αλλά ανεπαρκής προσπάθεια για εξήγηση των αρετών που περιλαμβάνονται σ’ αυτές τις τέσσερις συλλαβές».
Λεξικό της κοινής νεοελληνικής (Ίδρυμα Μ. Τριανταφυλλίδη)
Όσο για το τι απαντούν στο βρετανικό δίκτυο για το «φιλότιμο» οι ίδιοι οι Έλληνες; Οι απαντήσεις ποικίλλουν: «Το να κάνεις το σωστό», λέει η γιατρός Πηνελόπη Καλαφάτη, «το να αγαπάς και να τιμάς τον Θεό και την κοινωνία», απαντά ο ιερέας Νικόλας Παπανικολάου. «Να προσπαθείς για την τελειότητα» λέει ο ηθοποιός Κωστής Θωμόπουλος. «Να βγαίνεις από την άνεσή σου για να βοηθήσεις κάποιον που έχει ανάγκη», απαντά η Τατιάνα Παπαδοπούλου, εθελόντρια στο camp προσφύγων στη Μαλακάσα.
Όπως πάντως επισημαίνει το δημοσίευμα, η λέξη όχι μόνο παραμένει αμετάφραστη, αλλά ότι ακόμη και οι ίδιοι οι Έλληνες δυσκολεύονται να συμφωνήσουν σε έναν ενιαίο ορισμό.
