Στις φωτογραφίες οι συγκεκριμένες νύφες σπάνια χαμογελούν. Άλλωστε έχουν μόλις επιστρέψει από τη φρίκη του Άουσβιτς, σε σπίτια που έχουν καταληφθεί από άλλους. Δίπλα τους γαμπροί που είναι αποφασισμένοι ότι πρέπει να επιζήσουν, για μία ακόμα φορά.
Τη διετία 1945-6 στην Ελλάδα καταγράφεται ένα ρεκόρ: ανάμεσα στους 1.950 εβραίους που επέζησαν και επέστρεψαν στην πόλη καταγράφονται 200 γάμοι.
Η αναλογία αυτή είναι επταπλάσια από το αντίστοιχο πανελλαδικό μέγεθος, και οφείλεται στο γεγονός ότι πολλοί ανύπαντροι νέοι έμειναν χωρίς οικογένεια. Το ίδιο ισχύει και για αρκετούς χήρους που γύρισαν από τα στρατόπεδα συγκέντρωσης.
Το παράδοξο αυτό γεγονός αποτυπώνεται στη θεματική έκθεση «Νύφες χωρίς χαμόγελα – Εβραϊκοί γάμοι την επαύριον του Ολοκαυτώματος», η οποία θα φιλοξενηθεί από τις 23 Φεβρουαρίου και για ένα μήνα στο βιβλιοπωλείο του Μορφωτικού Ιδρύματος της Εθνικής Τράπεζας στη Θεσσαλονίκη.
Την έκθεση –που στηρίζεται σε ανέκδοτο αρχειακό υλικό– επιμελήθηκε ο έφορος του Εβραϊκού Μουσείου Θεσσαλονίκης Ευάγγελος Χεκίμογλου. «Η μικρότερη νύφη ήταν 17 ετών και η μεγαλύτερη 38. Αντίστοιχα, ο μικρότερος γαμπρός ήταν 21 και ο μεγαλύτερος 50. Σχεδόν πάντοτε ο γαμπρός ήταν μεγαλύτερος από τη νύφη. Το ζευγάρι με τη μεγαλύτερη διαφορά ηλικίας το αποτέλεσαν ένας 44χρονος υπάλληλος (γιος καραγωγέα) από τη Θεσσαλονίκη και μια 26χρονη νοικοκυρά, κόρη υποδηματοποιού από τη Δράμα», αναφέρει.
Αν και οι γαμπροί ανήκαν σε όλα τα κοινωνικά στρώματα (σε σύγκριση με τον γενικό εβραϊκό πληθυσμό), ο γάμος ήταν κυρίως υπόθεση των ανδρών που εργάζονταν. Η αναλογία του δεύτερου γάμου είναι τετραπλάσια από τον εθνικό μέσο όρο, και οφείλεται στην απώλεια των συζύγων στο Άουσβιτς (φυσικά και των παιδιών, που δεν φαίνονται σε αυτή τη στατιστική).
Ενώ σχεδόν όλοι οι γαμπροί κατάγονταν από τη Θεσσαλονίκη, μία στις τρεις νύφες προήλθε από άλλες ελληνικές πόλεις, είτε από το εξωτερικό. Μερικές, μάλιστα, ήταν χριστιανές που ασπάστηκαν τον ιουδαϊσμό.
Σε κάθε γάμο δύο μάρτυρες (συχνά φτωχότεροι από τους γαμπρούς που εμφανίζονταν πολύ συχνά με αυτή την ιδιότητα) πιστοποιούσαν ότι οι μελλόνυμφοι ήταν εβραίοι και ανύπαντροι ή χήροι/ες. Συχνά, στο οπισθόφυλλο της μαρτυρίας, που δινόταν ενώπιον της Ιεράς Βίβλου και με «καλυμμένη κεφαλή», αναφέρονται οι εξαψήφιοι αριθμοί τους, που χαράχθηκαν στο χέρι τους στο Άουσβιτς.
Το βράδυ των εγκαινίων της έκθεσης θα παρουσιαστεί και ο τόμος με τίτλο Εβραϊκές κοινότητες ανάμεσα σε Ανατολή και Δύση, 15ος-20ός αιώνας. Οικονομία, κοινωνία, πολιτική, πολιτισμός.
- Η έκθεση «Νύφες χωρίς χαμόγελα – Εβραϊκοί γάμοι την επαύριον του Ολοκαυτώματος» θα διαρκέσει έως την Παρασκευή 24 Μαρτίου.
- Βιβλιοπωλείο του ΜΙΕΤ, Τσιμισκή 11, Θεσσαλονίκη. Ώρες λειτουργίας: Δευτέρα και Τετάρτη 10:00-15:30, Τρίτη, Πέμπτη και Παρασκευή 10:00-20:00, Σάββατο 10:00-16:00, Κυριακή κλειστά.
