Παναγία Σουμελά – Το 1.540όν πανηγύρι της

Επί χίλια πεντακόσια χρόνια το ποτάμι, οι πλαγιές και το δάσος του όρους Μελά αντηχούσε κάθε Δεκαπενταύγουστο από τις χαρμόσυνες κωδωνοκρουσίες, τα τραγούδια και τους χορούς των μυριάδων προσκυνητών, τους μακρόσυρτους σκοπούς της λύρας και του άσκαυλου, τους βροντερούς ήχους του ταβουλιού και τους διαπεραστικούς τόνους του ζουρνά, με συνοδεία αμέτρητων πυροβολισμών.

Ήταν η μεγάλη μέρα της εορτής της Πάνσεπτης Εικόνας της Παναγίας Σουμελά, κατά την οποίαν γινόταν η μεγαλύτερη πανήγυρις του Πόντου, που διαρκούσε εννέα ημέρες. Το εννεαήμερο.

Στο πανηγύρι εκείνο, το υπόδουλο Έθνος εύρισκε την ευκαιρία να εκδηλώνη με τον πλέον εκφραστικό τρόπο την εμμονή του στον Εθνισμό, τη θρησκεία και τας παραδόσεις του. Συνέρρεαν κατά μυριάδας (μέχρι τριάκοντα και άνω χιλιάδων κάποτε) στο απομακρυσμένο εκείνο βουνό του Πόντου, από όλες τις γωνίες της Μικράς Ασίας με τον φανατισμό του Έλληνος και τον φανατισμό του Χριστιανού. Κάθε κεράκι που τρεμόσβυνε μπροστά στη Σουμελιώτισσα έκαιε μια φορά για την εκπλήρωση του των ονείρων του προσκυνητού που τ’ άναβε και δέκα φορές για την πραγματοποίηση των ονείρων της Φυλής και την Ανάσταση του Γένους. Οι ψαλμωδίες ανεπέμποντο για τη δόξα της Παναγίας και τα τραγούδια και οι ντουφεκιές, και τα ενθουσιώδη ξεφωνητά γέμιζαν τον αέρα για τη Δόξα του Έθνους.

Κι αυτό επί 1.539 χρόνια.

Μα ήρθαν χρόνοι δίσεκτοι, καιροί καταραμένοι…

κι ένα Δεκαπενταύγουστο δεν άναψε ούτε κερί, ούτε λαμπάδα, ούτε καντήλι μπροστά στην πανάρχαιη θαυματουργό Εικόνα, γιατί δεν έμειναν Έλληνες, δεν έμειναν Χριστιανοί για να τις ανάψουν, ούτε εκεί στο βουνό του Μελά, ούτε σ’ άλλο βουνό, ούτε στους κάμπους, ούτε στις ακρογιαλιές του Πόντου…

Από το 1923 έχει να γίνη το αιωνόβιο εκείνο πανηγύρι της Σουμελιώτισσας. Πέρασαν ακριβώς τριάντα χρόνια: Η Θεία Πρόνοια και η Αθανασία της Φυλής δεν θέλησαν να σβύση για πάντα το αιωνόβιο αυτό εθνικοθρησκευτικό έθιμο, όπως δεν έσβυσαν όλα εκείνα τα περασμένα που έζησαν και ζούνε μέσ’ το αίμα και το πνεύμα της Φυλής.

Πέρυσι, ύστερα από περιπέτειες εθνικές και περιπέτειες ιστορικές τριών σχεδόν δεκαετηρίδων, η θρυλική εκείνη Εικόνα της Παναγίας Σουμελά θρονιάστηκε πάνω στις βουνοπλαγιές της Μακεδονίας μας, και φέτο για πρώτη φορά εδώ στην ελεύθερη πατρίδα και για 1.540ή φορά στην ιστορία της ίδιας της Εικόνας, επαναλαμβάνεται το εορταστικό προσκύνημα και το αιωνόβιο έθιμο του πανηγυριού της Παναγίας Σουμελά.

***

Είνε μερικά γεγονότα που αρκεί να τ’ αντικρύση κανείς με τη σκέψη που αγκαλιάζει ταυτόχρονα το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον για ν’ αντιληφθή το μεγαλείον του Συμβολισμού και της πραγματικότητας που εγκλείουν και να αποκαλυφθή μπροστά στη ζωτικότητα, την ανωτερότητα και την αθάνατη ωμορφιά του Πνεύματος αυτού του Έθνους που λέγεται Ελληνικό.

Ένα από αυτά τα γεγονότα είνε και το φετεινό πανηγύρι της Παναγίας Σουμελά εκεί στις βουνοπλαγιές της Καστανιάς του Βερμίου μας, που απ’ τα ένδοξα χώματα των Κομνηνών μεταφέρθηκε στα αθάνατα χώματα της Ελληνικής Μακεδονίας.

Φίλων Κτενίδης

Ποντιακή Εστία – Μηνιαίον Λαογραφικόν Περιοδικόν
Έτος Δ΄, Αύγουστος-Σεπτέμβριος 1953, τεύχη 8ον-9ον
Από της εκδόσεως τεύχη 44ον-45ον.

Αναμνηστικόν λεύκωμα επί τη πρώτη πανηγύρει της Παναγίας Σουμελά εν τη νέα μονή – 15 Αυγούστου 1953.