Αμφιθεατρικά, στους πρόποδες της οροσειράς Βερτίσκου σε υψόμετρο 675 μ., βόρεια της λίμνης Βόλβη είναι χτισμένος ο Σοχός. Απέχει 52 χλμ από τη Θεσσαλονίκη και είναι Δημοτικό Διαμέρισμα του Δήμου Λαγκαδά. Εκεί τέτοιες μέρες ζωντανεύει το Καρναβάλι (Μέριο), συμπαρασύροντας ντόπιους και επισκέπτες.
Οι κάτοικοι του Σοχού, γηγενείς και πρόσφυγες, από την ημέρα που γεννιούνται συνδέουν τη ζωή τους με το έθιμο των Κουδουνοφόρων, κατάλοιπο της διονυσιακής λατρείας.
Με τραγόμορφες στολές και κουδούνια σε όλο το σώμα τους, χορεύουν στους δρόμους και τις πλατείες από το άνοιγμα του Τριωδίου· η κορύφωση του τελετουργικού συντελείται την τελευταία Κυριακή της Αποκριάς και την Καθαρά Δευτέρα.
(Φωτ. αρχείου: ΑΠΕ-ΜΠΕ / STR)
Όταν οι μέρες πλησιάζουν και το μεράκι του Μέριου φουντώνει, βγάζουν οι Σοχινοί την ντουζίνα (τα κουδούνια) για να τα… ξεσκονίσουν. Τα φορούν γύρω από τη μέση τους και τα χτυπούν πάνω-κάτω στην αυλή του σπιτιού. Οι Σοχινοί γλεντάνε παρέες-παρέες ντυμένοι Μέριου σε όλη τη διάρκεια του Καρναβαλιού. Το κάνουν πρώτα για τους ίδιους και μετά για τους επισκέπτες.
Λένε συχνά πως ό,τι καλό κι αν έχει ο Σοχός, δεν είναι τίποτε μπροστά στο όνειρο του Καρναβαλιού.
Τα τραγούδια που λένε είναι σκωπτικά αλλά και πονεμένα: «Τι κακό έκανα ο καημένος μες σ’ αυτήν τη γειτονιά και με βγάλαν τ’ όνομά μου: ψεύτη, κλέφτη και φονιά! Αχ ντουνιά, κιαφέρ ντουνιά, μ’ εμένα μην πενιέσαι, δεν ήμουν εγώ που σε εγλένταγα και τώρα μ’ απαρνιέσαι».
Το pontos-news.gr τρύπωσε στα παρασκήνια του Καρναβαλιού και βρήκε κάποιους από τους συμμετέχοντες σε ξέφρενη δράση και κέφι, αν και οι τελευταίες ραφές στις στολές και το στήσιμο των σκηνικών ήταν σε προτεραιότητα. Ο Γιώργος Κόφτης, δικηγόρος από τον Σοχό, ασχολείται πολλά χρόνια με την έρευνα του πανάρχαιου εθίμου των Κουδουνοφόρων και ήταν εκλεκτός οδηγός του pontos-news.gr στην αποκάλυψή του.
Η φορεσιά των Κουδουνοφόρων
«Είναι εντυπωσιακή. Το παντελόνι (κουζιούφι) κατασκευάζεται από τομάρι μαύρου τράγου και το σακάκι από την προβιά του. Πάνω από αυτά φορούν χρωματιστή πλεκτή εσάρπα. Τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της φορεσιάς είναι η προσωπίδα με το ψηλό πολύχρωμο κεφαλοστόλισμα (καλπάκι) και τα κουδούνια.
(Φωτ. αρχείου: ΑΠΕ-ΜΠΕ / Σωτήρης Μπαρμπαρούσης)
»Η προσωπίδα έχει έντονη διακόσμηση από πολύχρωμα γεωμετρικά σχέδια σε συνδυασμό με χάντρες, ενώ από καμία δεν λείπει ο σχηματισμός του σταυρού με κορδέλα στο μέτωπο, ως ένδειξη τιμής προς τον Άγιο Θεόδωρο· για τους Σοχινούς, ήταν εκείνος που με τους στρατιώτες του απελευθέρωσε τον τόπο. Σαν συνέχεια της προσωπίδας έρχεται το πανύψηλο εντυπωσιακό καλπάκι που καλύπτει το κεφάλι, είναι στολισμένο με πολύχρωμες κορδέλες και μια ουρά αλεπούς. Για μουστάκι χρησιμοποιούν λευκές ή μαύρες τρίχες από ουρά αλόγου.
Αν και μοιάζουν, κάθε Κουδουνοφόρος είναι μοναδικός
Προφανώς οι Κουδουνοφόροι φέρουν… κουδούνια, πέντε συνολικά, που όμως τα αποκαλούν ντουζίνα (που θα έπρεπε να περιλαμβάνει 12). Αλλά με τα έθιμα κανείς ποτέ δεν ξέρει…
Το μεγάλο κουδούνι, μας λέει ο Γ. Κόφτης, ονομάζεται μπατάλι και τα τέσσερα μικρότερα, κυπριά. «Όλα μαζί αποτελούν την ντουζίνα. Αυτά οι Κουδουνοφόροι τα δένουν γύρω από τη μέση με σχοινιά, που τα περνάνε στους ώμους για να μην πέσουν. Τα τσαρούχια που φοράνε με χοντρές μάλλινες κάλτσες είναι από τομάρι αγελάδας ή γουρουνιού».
Καρναβάλια από την Ανθή Βισαλτίας
«Τα κουδούνια για τους Κουδουνοφόρους είναι όπως οι νότες στο αρμόνιο. Ακούν τον ήχο τους, και αν δεν είναι ταιριαστά τα αλλάζουν. Το πρώτο πρέπει να έχει πιο χοντρή φωνή, το δεύτερο ψιλότερη, το τρίτο διαφορετική και το τέταρτο να ισορροπεί τα υπόλοιπα. Το πέμπτο, το μπατάλι, κρατά το μεγαλύτερο βάρος της μουσικής».
Οι Κουδουνοφόροι ξεχωρίζουν μεταξύ τους από τα κουδούνια, καθώς καμία ντουζίνα δεν είναι ίδια με μια άλλη.
Το μοναδικό εργαστήριο κατασκευής της στολής των Κουδουνοφόρων
Ο Γιώργος και ο Άκης Γρούσκος, πατέρας και γιος, είναι οι κατασκευαστές της στολής των Κουδουνοφόρων. Το εργαστήριό τους βρίσκεται στον Σοχό και είναι το μοναδικό σε όλη την Ελλάδα!
Κουδουνοφόρος διά χειρός Κώστα Κόφτη
«Η παραγγελία πρέπει να γίνει αρκετούς μήνες πριν, για να ολοκληρωθεί στην ώρα της. Θα πρέπει αρχικά να προμηθευτούμε τα υλικά και στη συνέχεια να τα δουλέψουμε. Έχουν λεπτομέρειες οι στολές – για παράδειγμα ένα καλπάκι χρειάζεται, για να ολοκληρωθεί, τέσσερις με πέντε ημέρες. Καταλαβαίνετε ότι δεν είναι εύκολο να γίνει την τελευταία στιγμή», λέει στο pontos-news.gr ο Άκης Γρούσκος.
«Μου αρέσει η δουλειά που κάνω, κατάγομαι από τον Σοχό και η ζωή μου έτσι και αλλιώς είναι συνδεδεμένη με το έθιμο. Μεγάλωσα στο εργαστήρι, έβλεπα τον πατέρα μου να κατασκευάζει στολές και τον θαύμαζα».
Ο Άκης θα συνεχίσει το επάγγελμα του πατέρα του. Μάλιστα, για τις ανάγκες της δουλειάς έμαθε να υφαίνει και στον αργαλειό! « Η γιαγιά μου η Φανή μού έμαθε να υφαίνω. Ήταν και αυτό απαραίτητο για να συνεχίσω την παράδοση της οικογένειας, μαζί με άλλα που μου δίδαξε ο πατέρας μου».
Ο Γιώργος Γρούσκος στο εργαστήριό του πριν από μερικά χρόνια (φωτ. αρχείου: ΑΠΕ-ΜΠΕ / STR)
Για τη στολή, το ζωνάρι το υφαίνουν οι υφάντριες, τις σάρπες, τα μανικέτια και τις μαντίλες τις πλέκουν οι γυναίκες, τα κουζιούφια και τα τσαρούχια τα δίνουν παραγγελία. Ο Άκης Γρούσκος φαίνεται ότι είναι κομμάτι της τοπικής παράδοσης του Σοχού. Ασχολείται γενικότερα με τα κοινά, και στις τελευταίες δημοτικές εκλογές αναδείχτηκε τοπικός σύμβουλος. Σε αυτά τα νέα παιδιά βλέπει μέλλον η παράδοσή μας.
Η ώρα έρχεται και το Καρναβάλι φτάνει στην κορύφωσή του. Όλος ο κόσμος το περιμένει. Τι γίνεται όμως το τριήμερο της Τυρινής που οδηγεί στην Καθαρά Δευτέρα;
Σάββατο 12 Μαρτίου 2016
«Στις 6:00 το απόγευμα θα αναβιώσει το έθιμο της Ρούμπας. Είναι τα δώρα της νύφης, που τα πάει ο γαμπρός με την παρέα του συνοδεία οργάνων στο σπίτι της νύφης, για να ντυθεί την Κυριακή για τα στέφανα», μας λέει ο Γιώργος Κόφτης.
«Στις οκτώ το βράδυ της ίδιας ημέρας θα αναβιώσει το αρχαίο έθιμο ζάπους. Είναι η καθαρτήρια φωτιά που ανάβουν σε τρεις γειτονιές: στο Μαράς, στο Κουμλούκ και στην πλατεία Αγίου Γεωργίου. Ακολουθεί χορός και ξεφάντωμα προκειμένου να φύγει κάθε κακοδαιμονία του χειμώνα και να έρθει η άνοιξη γόνιμη, για να ευδοκιμήσουν οι καρποί».
(Φωτ. αρχείου: ΑΠΕ-ΜΠΕ / STR)
Κυριακή 13 Μαρτίου 2016
Την Κυριακή, αφού τελειώσει η Θεία Λειτουργία στην εκκλησία, αρχίζουν οι εκδηλώσεις με χορευτικά των πολιτιστικών συλλόγων της γύρω περιοχής, και στη συνέχεια ξεκινά η μεγαλειώδης πομπή του γάμου με τη νύφη, μέχρι το πάρκο Αθανασιάδη, για να πάρουν το γαμπρό.
Εκεί θα υπάρχουν άφθονα εδέσματα για να κεραστεί ο κόσμος, να γλεντήσει και να χορέψει.
Καθαρά Δευτέρα – Η κορύφωση του Καρναβαλιού
Μετά το μοίρασμα της παραδοσιακής φασολάδας και των σαρακοστιανών εδεσμάτων, στις 2:00 μ.μ. αναβιώνει το έθιμο της συγχώρεσης που ονομάζεται Προστάβανι. Οι μεγαλύτεροι δίνουν άφεση αμαρτιών στους μικρότερους , οι οποίοι τους φιλούν το χέρι και τους προσφέρουν ένα πορτοκάλι. Λίγο αργότερα έρχεται η ώρα της κορύφωσης του εθίμου στους πρόποδες του Βερτίσκου, που μας το περιγράφει ο Γ. Κόφτης.
(Φωτ. αρχείου: ΑΠΕ-ΜΠΕ / Σωτήρης Μπαρμπαρούσης)
«Στις 4:00 το απόγευμα της Καθαρής Δευτέρας πέφτει η αυλαία για φέτος, με τη μεγάλη παρέλαση μικρών και μεγάλων Κουδουνοφόρων, από 8 έως 108 ετών, που με περηφάνια και καμάρι θα χορέψουν και θα τραγουδήσουν! Φίλοι και συγγενείς συγκεντρώνονται στο σπίτι του κάθε Κουδουνοφόρου, τον χτυπούν στην πλάτη και του εύχονται υγεία και καλή σοδιά. Κάποιος από την οικογένεια τον ραίνει με νερό και εύχεται να είναι ο δρόμος του ελεύθερος. Φεύγει από το σπίτι κρατώντας ένα μακρύ ραβδί και ένα μπουκάλι ποτό για να ενωθεί στη συνέχεια με τους άλλους. Οι γειτονιές του Σοχού γεμίζουν πολύ γρήγορα με ομάδες Κουδουνοφόρων που χτυπούν έντονα τα κουδούνια τους, ενώ συνοδεύονται από οργανοπαίχτες με νταούλια και πίπιζες. Οι επισκέπτες χορεύουν μαζί τους και διασκεδάζουν μέχρι τα ξημερώματα».
Το φυτώριο των νέων Κουδουνοφόρων είναι η ελπίδα των κατοίκων του Σοχού ότι το έθιμο θα συνεχιστεί στους αιώνες που έρχονται· ένα Καρναβάλι τεκμήριο της γνήσιας λαϊκής παράδοσης.
Αναστασία Χατζηλασκαράκη
