Το 1ο Επιστημονικό Συμπόσιο Ποντιακού Πολιτισμού στην Αθήνα (ρεπορτάζ)

Με σεβασμό στην παράδοση του Πόντου και με γνώμονα τη γνώση και την εμπεριστατωμένη έρευνα, πραγματοποιήθηκαν το διήμερο 6 και 7 Φεβρουαρίου 2016, στο Πολεμικό Μουσείο, οι τρεις συνεδρίες για το 1ο Επιστημονικό Συμπόσιο Ποντιακού Πολιτισμού. Το Συμπόσιο υλοποιήθηκε χάρη στη στήριξη πολλών πρωτοβάθμιων ποντιακών σωματείων που ανταποκρίθηκαν σε πρόσκληση του Χορευτικού Ομίλου Ποντίων «Σέρρα».

Το Συμπόσιο ήταν μια πρώτης τάξεως ευκαιρία να ανοίξει ένας κύκλος συζητήσεων πάνω σε θέματα ή/και σε εξειδικευμένες εκδοχές τους, με τρόπο υπεύθυνο, σοβαρό και έγκυρο.

Με θέμα την ενδυμασία ξεκίνησε η πρώτη συνεδρία την πρώτη ημέρα του Συμποσίου. Την εκδήλωση παρουσίασε η δημοσιογράφος Ρένια Τσιτσιμπίκου, η οποία κάλεσε τον εμπνευστή της ιδέας, ερευνητή και χοροδιδάσκαλο Νίκο Ζουρνατζίδη για έναν χαιρετισμό.

Ο χοροδιδάσκαλος Νίκος Ζουρνατζίδης στο χαιρετισμό του. Δίπλα του η παρουσιάστρια Ρένια Τσιτσιμπίκου

Ο Ν. Ζουρνατζίδης τόνισε ότι η ιστορία και ο χορός είναι οι δύο πυλώνες της ποντιακής παράδοσης, ενώ εξήγησε πως το βάρος για τη διαφύλαξη της παράδοσης έπεσε στην τρίτη γενιά, λέγοντας χαρακτηριστικά πως η πρώτη και η δεύτερη γενιά είχαν άλλες προτεραιότητες: Να εξασφαλίσουν τα προς το ζην. Αναφορικά με το Συμπόσιο επισήμανε ότι «φιλοδοξεί να βγάλει στην επιφάνεια τα προβλήματα ως προς την προβολή και τη διατήρηση της παράδοσης, ώστε να βρεθούν λύσεις στη συνέχεια από άλλες εκδηλώσεις».

Παρόντες στην εκδήλωση ήταν ο υπουργός Εσωτερικών και Διοικητικής Ανασυγκρότησης Παναγιώτης Κουρουμπλής και ο αναπληρωτής υπουργός Προστασίας του Πολίτη Νίκος Τόσκας, οι οποίοι απηύθυναν χαιρετισμό.

Ο υπουργός Εσωτερικών και Διοικητικής Ανασυγκρότησης Παναγιώτης Κουρουμπλής στο χαιρετισμό του

«Επιτέλους, αυτός ο πολύπαθος χώρος, τον οποίο βασανίσαμε όλοι μας με τις επιμέρους πολλές φορές επιλογές μας, ας βρει τον κοινό τόπο και ο κοινός τόπος θα βρεθεί κάτω από την επιστημονική γνώση των ανθρώπων που θα συνεισφέρουν σε αυτήν την προσπάθεια», είπε ο Παναγιώτης Κουρουμπλής ευχαριστώντας όσους συνέβαλαν στην εκδήλωση.

Ο Νίκος Τόσκας από την πλευρά του εξήρε τη συνεισφορά του ποντιακού ελληνισμού στον πολιτισμό.

«Εκεί που υπάρχει προκοπή, εκεί υπάρχει και πολιτισμός. Και εάν σε αυτά προσθέσουμε και τον πόνο των λαών, τον πόνο των κοινοτήτων, τον πόνο ανθρώπων, εκεί υπάρχει δυο φορές πολιτισμός και πολύ περισσότερος», είπε μεταξύ άλλων.

Παρόντες επίσης στην εκδήλωση ήταν ο αρχηγός του Γενικού Επιτελείου Στρατού Βασίλης Τελίδης, ο αρχηγός του Γενικού Επιτελείου Αεροπορίας Χρήστος Βαΐτσης και ο πλοίαρχος Βασίλη Μπουλούκος εκπροσωπώντας το Γενικό Επιτελείο Ναυτικού. Ακόμα, δεκάδες εκπρόσωποι πολιτιστικών ποντιακών και μη σωματείων.

Συντονιστής της εκδήλωσης ήταν ο πρόεδρος της Επιτροπής Ποντιακών Μελετών και επίτιμος πρόεδρος της Ομοσπονδίας Συλλόγων Ελλήνων Ποντίων Ευρώπης Χρήστος Γαλανίδης, ο οποίος απηύθυνε χαιρετισμό και κήρυξε την έναρξη του Συμποσίου.

Αρχικά ο δρ Σύγχρονης Ιστορίας του ΑΠΘ Βλάσης Αγτζίδης έκανε μια ιστορική εισαγωγή για τους Έλληνες στον μικρασιατικό Πόντο. Στη συνέχεια η χοροδιδάσκαλος (και μέλος επί σειρά ετών στη διοίκηση πρωτοβάθμιων και δευτεροβάθμιων οργανώσεων του ποντιακού χώρου) Ρούλα Τοπτσίδου ανέπτυξε τη γυναικεία ενδυμασία των Ελλήνων του Πόντου. Το ίδιο θέμα επρόκειτο να παρουσιάσει και η ερευνήτρια ποντιακής ενδυμασίας, σχεδιάστρια, ειδική στην ιστορία τέχνης – ιστορία κοστουμιού Μαρία Διαμαντίδου, η οποία ωστόσο έλειπε στο εξωτερικό και την εργασία της παρουσίασε η εγκληματολόγος Εριφύλη Μπακιρλή.

Ήρθαν ακόμη και από τη Γερμανία για το 1ο Επιστημονικό Συμπόσιο Ποντιακού Πολιτισμού.

Στη συνέχεια ο ερευνητής της λαϊκής φορεσιάς Γιάννης Αμαραντίδης ανέπτυξε μέσα από μια πολύ προσεγμένη εργασία την ανδρική ενδυμασία των Ελλήνων του Πόντου στις αρχές του 20ού αιώνα. Τέλος, η υποψήφια δρ Πολιτισμικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου του Άμστερνταμ Μαριάννα Φωτιάδου παρουσίασε την εισήγησή της με θέμα «Οι ποντιακές ενδυμασίες ως πρόβλημα: χρήσεις, αναπαραστάσεις και αφηγήσεις».

«Δεν υπάρχει πολιτική από τις ομοσπονδίες αυτή τη στιγμή. Εξυπηρετούνται μόνο συμφέροντα και προσωπικές στρατηγικές, με αποτέλεσμα να χάνεται η ουσία που είναι ο πολιτισμός μας και η αλλοίωσή του», είπε στο pontos-news.gr ο Αναστάσιος Σιδηρόπουλος, μέλος του ΔΣ της ΟΣΕΠΕ, ο οποίος ήρθε από τη Γερμανία για να ακούσει και να βγάλει τα δικά του συμπεράσματα, και εξέφρασε την εκτίμηση ότι το Συμπόσιο είναι μια πολύ καλή αρχή για να ξεκινήσει ένας διάλογος σε επιστημονικό επίπεδο.

Θέμα τη μουσική είχε η δεύτερη συνεδρία, την Κυριακή 7 Φεβρουαρίου. Μια γόνιμη αντιπαράθεση παρακολούθησαν οι παρευρισκόμενοι στη δεύτερη συνεδρία του Συμποσίου, το πρωί της Κυριακής, μεταξύ του εθνομουσικολόγου του Goldsmiths University of London Ματθαίου Τσαχουρίδη, ο οποίος είχε αναπτύξει τη θεματολογία του σχετικά με την «ποντιακή λύρα και την εξέλιξή της από την παράδοση», με τον καθηγητή εθνομουσικολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών Λάμπρο Λιάβα, ο οποίος μίλησε για την παράδοση και τους νεωτερισμούς στην ποντιακή μουσική και χορό.

Οι δύο ομιλητές ήρθαν σε αντίλογο στο τραπέζι, καθώς ο καθένας από τη δική του πλευρά κλήθηκε να τεκμηριώσει το ρόλο και τον τρόπο εξέλιξης της λύρας ως παραδοσιακού ή ενός κοινού μουσικού οργάνου.

Ματθαίος Τσαχουρίδης, Λάμπρος Λιάβας, Στέλιος Ελληνιάδης, Δημήτρης Μαντζούρης, Ζωή Μάργαρη
(φωτ.: Κώστας Τσενκελίδης)

Νωρίτερα η εθνολόγος, πολιτισμική ανθρωπολόγος και ερευνήτρια του Κέντρου Ερεύνης της Ελληνικής Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών Ζωή Μάργαρη ανέπτυξε το θέμα «Ανακαλύπτοντας τον Πόντο στην Ελλάδα του 21ου αιώνα», ενώ στη συνέχεια το λόγο πήρε ο δρ χημικός μηχανικός, συνεργάτης του Κέντρου Έρευνας και Προβολής της Εθνικής Μουσικής «Σίμων Καράς» Δημήτρης Μαντζούρης για να αναλύσει την «τουρκόφωνη παράδοση τουρκόφωνων και ποντιόφωνων χριστιανικών κοινοτήτων στον Πόντο».

Ακολούθησε διάλογος μεταξύ των παρευρισκομένων και των εισηγητών, ενώ το συντονισμό της συνεδρίας είχε ο δημοσιογράφος-ερευνητής Στέλιος Ελληνιάδης.

Με ενός λεπτού σιγή στη μνήμη του Ζώρα Μελισσανίδη ξεκίνησε η τρίτη συνεδρία, με θέμα το χορό, υπό το συντονισμό του μέλους της Επιτροπής Ποντιακών Μελετών Δημήτρη Τομπουλίδη.

Με μια αλλαγή στο πρόγραμμα, η τελευταία συνεδρία του Συμποσίου άρχισε με πρώτο εισηγητή τον εκπαιδευτικό Φυσικής Αγωγής και δάσκαλο του ελληνικού παραδοσιακού χορού Βασίλη Καρφή, που μίλησε με θέμα «Τεχνοτροπικά σχήματα στον ποντιακό χορό». Στη συνέχεια η αναπληρώτρια καθηγήτρια του ελληνικού παραδοσιακού χορού του ΕΚΠΑ Μαρία Ι. Κουτσούμπα έκανε εισήγηση με θέμα «Χορευτικός, κριτικός και πολιτισμικός γραμματισμός μέσα από το παράδειγμα του ποντιακού χορού», ενώ στη συνέχεια η ομότιμος καθηγήτρια της Σχολής Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού του Πανεπιστημίου Αθηνών Βασιλική Τυροβολά ανέπτυξε το θέμα «Πέρα από την ύλη – Συμβολισμός και νοηματοδότηση στον ποντιακό χορό».

Για την ελληνική διάλεκτο του Πόντου και τους ποντιακούς χορούς μίλησε η υποψήφια δρ Λαογραφίας ΕΚΠΑ Μυροφόρα Ευσταθιάδου.

Η δρ Λαογραφίας ΕΚΠΑ Μυροφόρα Ευσταθιάδου κατά την εισήγησή της για τη διάλεκτο του Πόντου

Την εκδήλωση έκλεισε ο χοροδιδάσκαλος, ερευνητής και συγγραφέας Νίκος Ζουρνατζίδης, ο οποίος ανέπτυξε τη «Διαμόρφωση της χορευτικής ποντιακής παράδοσης στις δεκαετίες 1960, ’70, ’80».

Στα… πηγαδάκια του Συμποσίου συζητήθηκε η απουσία ανθρώπων του ποντιακού χώρου που διαφωνούν με την προσέγγιση σε ορισμένα θέματα πολιτισμού, όπως π.χ. το φέσι σε ποντιακές χορευτικές ομάδες ή οι χοροί που μπορούν να ορίζονται ως ποντιακοί. Δόθηκε μια ευκαιρία για τη διατύπωση αντίλογου, δημόσια, η οποία χάθηκε, σχολίαζαν κάποιοι.

Προβληματισμοί πάντως μπήκαν επί τάπητος μετά τις εισηγήσεις, δίνοντας τροφή για σκέψη. Γενική ήταν ωστόσο η εκτίμηση ότι εκδηλώσεις όπως αυτή είναι αναγκαίες και πρέπει να έχουν συνέχεια.

Μεγάλος χορηγός της εκδήλωσης ήταν ο Δημήτρης Μελισσανίδης.

• Τα πρακτικά του Συμποσίου μπορεί κάποιος να προμηθευτεί επικοινωνώντας στο info@pontianculturedays.org.

Κείμενο, φωτογραφίες: Βασίλης Καρυοφυλλίδης.