Η ποντιακή παράδοση ήταν το επίκεντρο των εισηγήσεων του καθηγητή εθνομουσικολογίας Λάμπρου Λιάβα και του διακεκριμένου λυράρη και τραγουδιστή Ματθαίου Τσαχουρίδη κατά το 1ο Συμπόσιο Ποντιακού Πολιτισμού που έγινε στις αρχές Φεβρουαρίου στο Πολεμικό Μουσείο.
Σύμφωνα με τον Λάμπρο Λιάβα, είναι συχνό φαινόμενο, από τη μεταπολεμική εποχή μέχρι σήμερα, η παράδοση να προσαρμόζεται στις καταναλωτικές ανάγκες και να αναπαράγεται με τη μορφή αναβίωσης (φολκλόρ).
Μεταλλάσσεται δηλαδή σε μια άλλη εκδοχή, απομονώνοντας το στοιχείο του παραδοσιακού από το κοινωνικό του πλαίσιο. Με αυτόν τον τρόπο η παράδοση φθείρεται και χάνει την αρχική πολιτισμική της αξία. Δανειζόμενος τα λόγια του προηγούμενου συνεισηγητή του, Δημήτρη Μαντζούρη, τόνισε ότι –για παράδειγμα στην ποντιακή μουσική– «από τις τρεις πρώτες δοξαριές του λυράρη, δηλαδή από τον ιδιαίτερο τόπο παιξίματός του, πρέπει να μπορεί να καταλάβει κανείς από ποιο χωριό προέρχεται».
Ως παράδειγμα ενσωμάτωσης της ποντιακής παράδοσης, και συγκεκριμένα της ποντιακής λύρας, σε τελείως διαφορετικές φόρμες και μουσικά ιδιώματα, παρέθεσε τις καλλιτεχνικές επιλογές του Ματθαίου Τσαχουρίδη. Ο Λάμπρος Λιάβας ξεκαθάρισε ότι σέβεται το ταλέντο του Πόντιου τραγουδιστή, όμως δεν συναινεί στην απομάκρυνση του ποντιακού μουσικού οργάνου από το παραδοσιακό, καθώς αυτό οδηγεί σε σταδιακή φθορά της ποντιακής κληρονομιάς.
Ματθαίος Τσαχουρίδης
Ο Ματθαίος Τσαχουρίδης από την πλευρά του απάντησε ότι «η παράδοση είναι μια ζωντανή μουσική οντότητα, που κάθε φορά μπορεί όχι μόνο να εγκλιματίζεται στην εποχή στην οποία ζει και υπάρχει, αλλά και να επιβιώνει μέσα στο χρόνο.
»Άρα λοιπόν η έννοια της παράδοσης εμπεριέχει από μόνη της την έννοια της εξέλιξης».
Συμφώνησε βέβαια με τον Λάμπρο Λιάβα ο Μ. Τσαχουρίδης ότι η ποντιακή λύρα πρέπει να διατηρεί την παραδοσιακή της αξία. Η λύρα του Πόντου, φεύγοντας από τον φυσικό της γεωγραφικό χώρο και φτάνοντας πλέον στη μητροπολιτική Ελλάδα, «κουβάλησε» έναν τεράστιο όγκο βιωμάτων, εμπειριών μέσω των τραγουδιών και των σκοπών της. Επομένως, είναι υποχρέωση των μουσικών να διατηρούν αυτή την παράδοση.
Όμως, όπως επισήμανε ο γνωστός Πόντιος τραγουδιστής, η παράδοση αυτή πρέπει να βρίσκεται σε επικοινωνία και με τους άλλους λαούς – πόσο μάλλον η ποντιακή λύρα που είναι ένα μουσικό όργανο με απεριόριστες μουσικές δυνατότητες.
«Ένα μουσικό χώμα κάθε φορά καλλιεργεί άλλους διαφορετικούς καρπούς, με μικρές αλλά υπαρκτές διαφορές» είπε χαρακτηριστικά ο Ματθαίος Τσαχουρίδης.
Αυτό που σήμερα θεωρείται παράδοση, κάποτε ήταν απλώς ένα νέο ποντιακό μουσικό τραγούδι. Ως παράδειγμα έδωσε την κύρια πηγή της έμπνευσης του, τόσο για τη διδακτορική του διατριβή όσο και τις καλλιτεχνική του πορεία, τον αείμνηστο Γώγο Πετρίδη, τον πατριάρχη της ποντιακής λύρας. Ο Γώγος Πετρίδης ήταν αυτός που έφερε επανάσταση στην ποντιακή μουσική τις δεκαετίες ’50’, ’60 και ’70, εισάγοντας νέες τεχνικές παιξίματος, που τότε αντίστοιχα (όπως και τώρα) θα είχε προκαλέσει αντιδράσεις σε μια μερίδα ανθρώπων.
«Θα κάνω ό,τι μπορώ για να φτάσω τη λύρα ακόμα και στο Χόλιγουντ» αναφώνησε ο Ματθαίος Τσαχουρίδης, πριν αφιερώσει σε όλους ένα παραδοσιακό ποντιακό τραγούδι παίζοντας με τον δικό του ιδιαίτερο τρόπο μία από τις λύρες του Γώγου Πετρίδη.
Κείμενο, φωτογραφίες, βίντεο: Κωνσταντίνος Τσενκελίδης.
