Οι Πόντιοι που μετανάστευσαν στη Ρωσία δημιούργησαν εστίες στις περιοχές του Καυκάσου και της Νότιας Ρωσίας και προόδευσαν στις νέες τους πατρίδες ως έμποροι, γεωργοί αλλά και μεταλλωρύχοι. Δημιούργησαν μεγάλες και ακμάζουσες ελληνικές κοινότητες, με σχολεία και έντονη κοινωνική δράση. Πολλοί Πόντιοι έφτασαν να κατέχουν ακόμη και ανώτατες κρατικές στρατιωτικές θέσεις, άλλοι διέπρεψαν στο εμπόριο και αλλού. Το Βλαδικαυκάς είναι πια πόλη που υποδέχτηκε Έλληνες Ποντίους.
Το Βλαδικαυκάς, που μεταφράζεται σε «κυρίαρχος του Καυκάσου»
(στη γλώσσα της Οσετίας είναι Τζαουτζικάου), βρίσκεται στο κεντρικό τμήμα του Βόρειου Καυκάσου.
Ιδρύθηκε στις 6 Μαΐου του 1784 επί των ημερών
της αυτοκράτειρας Αικατερίνης Β΄. Δημιουργήθηκε ως ρωσικό φρούριο στην περιοχή της Οσετίας, στο βόρειο τμήμα της οποίας βρίσκεται η δεύτερη υψηλότερη κορυφή του Καυκάσου, το Καζμπέκ (5.047 μέτρα). Την πόλη διασχίζει ο γνωστός στην ευρύτερη περιοχή ποταμός Τέρεκ.
Στο Βλαδικαυκάς εδρεύει ο ελληνικός σύλλογος «Προμηθέας», ο οποίος κλείνει φέτος
28 χρόνια ενεργού δράσης.
Την 31η Μαΐου του 1988 ιδρύεται ο Σύλλογος «Προμηθέας» και γίνεται το πρώτο ελληνικό-ποντιακό σωματείο στην τότε Σοβιετική Ένωση.
Οι Έλληνες του Βλαδικαυκάς ήταν οι πρώτοι στην ΕΣΣΔ που παρά τις δυσκολίες αποφάσισαν να ιδρύσουν τον πρώτο εθνικό-πολιτιστικό σύλλογο στη Βόρεια Οσετία αλλά και σε ολόκληρη τη Σοβιετική Ένωση.
Στα 28 χρόνια λειτουργίας του «Προμηθέα» έγιναν πολλές αλλαγές στη χώρα, η Σοβιετική Ένωση διασπάστηκε, αλλά η Ρωσία, όπως και η περιφέρεια της Βόρειας Οσετίας, συνέχιζαν να ανθούν, να προοδεύουν και να δημιουργούν, με τους ανθρώπους που ζούσαν σε αυτές να συνυπάρχουν παρά τις όποιες διαφορές (π.χ. εθνικότητα).
Ο Ι.Ν. Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης
Ήδη από τα μέσα του 19ου αιώνα οι Έλληνες της πόλης του Βλαδικαυκάς άρχισαν να οργανώνουν την κοινοτική ζωή τους. Το 1879 ξεκίνησε η ανέγερση της ελληνικής εκκλησίας των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης, με την οικονομική στήριξη του Χαράλαμπου Μουρατάντοφ.
Το 1894 ανακοινώθηκε η λειτουργία του μονοτάξιου ελληνικού σχολείου στην περιοχή, που αρχικά στεγάστηκε σε ένα μικρό ξύλινο σπιτάκι.
Υπεύθυνος και δάσκαλος ορίστηκε, προσκεκλημένος από την περιφέρεια του Καρς, ο Θεόδωρος Γραμματικόπουλος του Χριστόφορου, ο οποίος γνώριζε πάρα πολύ καλά την νεοελληνική γλώσσα και ήταν έμπειρος παιδαγωγός. Το 1900 με τις ενέργειες του Π. Μαράντοφ ανοικοδομήθηκε το νέο κτήριο του διτάξιου πια ελληνικού σχολείου.
Η Ρωσική Επανάσταση ήταν ένα από τα ιστορικά γεγονότα της περιόδου 1917-1920 που έπαιξε σημαντικό ρόλο στη ζωή των Ελλήνων της Βόρειας Οσετίας αλλά και στη λειτουργία του ελληνικού σχολείου. Την περίοδο αυτή έρχονται στην πόλη του Βλαδικαυκάς (τότε Ορτζονικίτζε) οι πρόσφυγες από τον Πόντο και κυρίως από την Περιφέρεια του Καρς.
Τον Φεβρουάριο του 1919 στην περιοχή του Βλαδικαυκάς ξεκινούν ξανά οι συγκρούσεις.
Ο συγγραφέας Χρήστος Σαμουηλίδης γράφει: «Ο τόπος δεν έλεγε να ηρεμήσει. Δύο μέρες μετά την άφιξη των Καρσλίδων στο Βλαδικαυκάς, άρχισαν συμπλοκές και μέσα στην πόλη ανάμεσα στους Κόκκινους και τους Λευκούς [εμφύλιος πόλεμος]… οι πρόσφυγες αναστατώθηκαν και τρομοκρατήθηκαν βλέποντας να διαταράζεται η τάξη και η ηρεμία στην πόλη».
Από αυτά τα γεγονότα οι Έλληνες του Καρς έβγαλαν το δίστιχο «Ο πόλεμον εσκάλωσεν ας σο Βλαδικαυκάςι,
α’ση μανας ιμ’ τα πούλια το ένα
θα λειφτάζει»!
Οι νέοι Έλληνες πρόσφυγες είναι κάπως πιο τυχεροί διότι ερχόμενοι στο Βλαδικαυκάς έχουν κάποια βοήθεια από τις ελληνικές οικογένειες που είχαν εγκατασταθεί στη Βόρεια Οσετία παλαιότερα. Όσοι όμως δεν έχουν συγγενείς και γνωστούς, εγκαθίστανται σε στρατώνες.
Δάσκαλοι και διοικούντες στο ελληνικό σχολείο είχαν δυστυχώς φύγει από το Βλαδικαυκάς και είχαν εγκατασταθεί σε άλλες πόλεις. Το 1918 η ελληνική κοινότητα προσπαθούσε να βρει μια λύση ώστε να μην κλείσει αυτή η πηγή του ελληνικού πνεύματος και πολιτισμού στην περιοχή. Και ευτυχώς αυτό απεφεύχθη.
Το ελληνικό σχολείο του Βλαδικαυκάς
Πρόσφυγας είχε φθάσει με την οικογένειά του από το Όλουχλι του Καρς ο δάσκαλος Θεοφύλακτος Λεβαντίδης. Τελικός προορισμός τους ήταν η Ελλάδα. Να αναφέρουμε ότι η πόλη του Βλαδικαυκάς ήταν σταθμός για πολλούς Έλληνες του Καρς που πήγαιναν για την Ελλάδα· ανάμεσά τους οι οικογένειες των Ισαάκ Λαυρεντίδη και Χρήστου Σαμουηλίδη.
Μετά από επαφές των εκπροσώπων την ελληνικής κοινότητας με τον Θεοφύλακτο Λεβαντίδη, ο Λεβαντίδης ματαίωσε την αναχώρησή του για την Ελλάδα, έμεινε στο Βλαδικαυκάς και έγινε διευθυντής του ελληνικού σχολείου της πόλης.
Βρισκόμαστε στις αρχές του 20ού αιώνα και οι Πόντιοι του Βλαδικαυκάς δημιουργούν ομάδες με μεγάλη δραστηριότητα.
Από τους γηραιότερους μάθαμε ότι η θεατρική ομάδα με επικεφαλής τον Ιβάν Τσελίδα του Ελευθερίου ήταν από τις πιο δραστήριες. Ο Τσελίδας ανέβαζε παραστάσεις με εισιτήριο και διέθετε τα χρήματα στο ελληνικό σχολείο. Η προσέλευση του κόσμου στις θεατρικές παραστάσεις, που ανεβάζονταν στα ελληνικά και τα ποντιακά ήταν μεγάλη· συχνά η θεατρική ομάδα ταξίδευε και εκτός πόλης, π.χ. στο Γκρόζνι και το Πιατιγκόρσκ.
Ήδη από το 1927 η κοινότητα διοργάνωνε πολιτιστικές εκδηλώσεις, τιμητικές, εορταστικές κ.ά., ομάδες ανάγνωσης και εκθέσεις, ενώ συγκεντρώνονταν σε εθνικές γιορτές και μεγάλες μέρες της Ορθοδοξίας. Από τα έσοδα των διαφόρων δραστηριοτήτων συντηρούσαν το σχολείο, εξασφάλιζαν τη θέρμανσή του, στήριζαν τους δασκάλους αλλά και άπορες οικογένειες Ελλήνων.
Η άνθηση του ελληνικού πολιτιστικού κυττάρου στην περιοχή κράτησε μέχρι το 1938. Τότε άρχισαν οι εκκαθαρίσεις των εθνικών μειονοτήτων της Σοβιετικής Ένωσης για δήθεν αντεπαναστατική δράση.
Το κλίμα άρχισε να βαραίνει και φυσικά άγγιξε και τους Έλληνες. Το ελληνικό σχολείο έκλεισε, μαζί και όλες οι πολιτιστικές ομάδες της κοινότητας. Στους μαθητές προτάθηκε να συνεχίσουν τις σπουδές τους σε άλλα σχολεία του Βλαδικαυκάς.
Πέρασαν από τότε 50 χρόνια. Ήταν το 1988 όταν ωρίμασε η ιδέα και δημιουργήθηκαν κάποιες στοιχειώδεις συνθήκες για την επαναλειτουργία του ελληνικού σχολείου αλλά και την ίδρυση ελληνικού συλλόγου.
Ήταν η ώρα του «Προμηθέα». Ιδρυτικά μέλη του ήταν οι: Αλέξανδρος Γ. Αθανασιάδης, Ελένη
Γ. Ασλανίδη, Γεώργιος Κ. Βασιλειάδης, Ειρήνη Βαγιαζίδη, Κωνσταντίνος Π. Γραμματικόπουλος, Χριστόφορος Γ. Εμμανουηλίδης, Βασίλειος Θ. Ιωαννίδης, Ελένη Μ. Ιωαννίδη, Θοδωρής
Χ. Καλιφατίδης, Κωνσταντίνος Α. Λαμπριανίδης, Δημήτρης Θ. Λεβαντίδης, Γεώργιος
Α. Μιχαηλίδης, Αλέξανδρος Δ. Μελισσανίδης, Λουίζα Ν. Μουρατίδη, Χριστόφορος Ν. Μαυρίδης, Ιωάννης Κ. Ματσαρίδης, Ιωάννης Σ. Ντεμουρτσίεβ, Αναστασία Α. Παπασυμεωνίδη, Γεώργιος
Η. Παναγιωτίδης, Πολ. Π. Σιδηρόπουλος, Βλαδίμηρος Α. Σαχμπάζοβ.
Στα εγκαίνια του «Προμηθέα»
Στις 29 Μαΐου 1988, στις 18:00, στην κεντρική αίθουσα του Μεγάρου Πολιτισμού «Έλεκτρο» πραγματοποιήθηκε μεγαλειώδης εκδήλωση για την ίδρυση του συλλόγου. Η προσέλευση του κόσμου ήταν εντυπωσιακή· ο ενθουσιασμός και η χαρά των Ελλήνων Ποντίων του Βλαδικαυκάς, ζωγραφισμένη στα πρόσωπά τους. Τα χειροκροτήματα και οι κραυγές «ζήτω» και «μπράβο»
δεν σταματούσαν…
Για τη θέση του πρόεδρου προτάθηκαν οι Πολυνίκης Π. Σιδηρόπουλος και Δημήτριος Θ. Λεβαντίδης (φωτ. αριστερά). Μετά από ψηφοφορία πρόεδρος εκλέχτηκε ο Δημήτριος Λεβαντίδης (γιος του Θεοφύλακτου Λεβαντίδη). Κατά την πρώτη συνέλευση τέθηκαν ως θέματα η εκπαίδευση, η αναγέννηση του πολιτισμού, των ηθών και εθίμων, η επιστροφή του ιστορικού κτηρίου όπου στεγαζόταν μέχρι το 1938 το ελληνικό σχολείο, και η αποκατάσταση των σχέσεων με τους Έλληνες της διασποράς στη Σοβιετική Ένωση.
Λίγο αργότερα άνοιξε το ελληνικό σχολείο και οι Έλληνες άρχισαν να οργανώνονται και πάλι. Ξεκίνησαν να πραγματοποιούν εκδηλώσεις, να γιορτάζουν τις εθνικές επετείους της Ελλάδας αλλά και της Ρωσικής Ομοσπονδίας, να συγκεντρώνονται στις μεγάλες γιορτές της ορθοδοξίας. Όλοι μαζί οι Έλληνες βοηθούσαν ο καθένας όπως μπορούσε το νέο ξεκίνημα του «Προμηθέα».
Σήμερα ο Σύλλογος «Προμηθέας», με πρόεδρο τον Γεώργιο Ασλανίδη, έχει ενεργό δράση, πραγματοποιεί κάθε χρόνο πληθώρα εκδηλώσεων, γιορτάζει την ημέρα του «ΟΧΙ» και την
25η Μαρτίου, διοργανώνει φεστιβάλ στα οποία συμμετέχουν σύλλογοι από όλη τη Ρωσία, και εκδηλώσεις για ηλικιωμένους. Συμμετέχει επίσης σε παγκόσμια συνέδρια ποντιακού
ελληνισμού και πολλά άλλα.
Ο Πόντιοι της πόλης του Βλαδικαυκάς της Βόρειας Οσετίας ήταν αποδεκτοί και σεβαστοί από τους γηγενείς. Ζούσαν ειρηνικά και ήταν αγαπημένοι. Οι Έλληνες ήταν πολύ εργατικοί και τίμιοι και συνέβαλαν σημαντικά στην ανοικοδόμηση της πόλης (κτήρια, εκκλησίες και δρόμους). Οι καλές τους σχέσεις διατηρούνται μέχρι σήμερα και χαρακτηρίζονται από αμοιβαίο σεβασμό.
…το Βλαδικαυκάς εγέντον δεύτερον πατρίδαν εμουν, ακεί εγεννέθαμε,
ακεί ετρανήναμε και ακεί επέμναν
οι παλαιοί εμουν…
Κωνσταντίνος Γ. Παυλίδης
