Στις 4 Δεκεμβρίου ο Ελληνικός Στρατός (όπως και όλοι οι χριστιανοί) τιμά τη μνήμη της Αγίας Βαρβάρας, η οποία εδώ και αιώνες έχει ανακηρυχθεί προστάτιδα των πυροβολητών και του Πυροβολικού.
Πώς όμως και γιατί συνδέθηκε το όνομα του νεαρού εκείνου κοριτσιού, της ωραίας και αγνής κόρης που μαρτύρησε υπέρ της Αγίας του Χριστού Πίστεως με το καταστρεπτικό, αλλά και ταυτοχρόνως σπουδαιότερο από τα όπλα, το Πυροβολικό, αν και έζησε σχεδόν 1.200 χρόνια πριν ανακαλυφθεί η πυρίτιδα;
Η Αγία Βαρβάρα, θυγατέρα του σατράπη Διόσκορου, γεννήθηκε στη Νικομήδεια (άλλες πηγές αναφέρουν την Μερζιφούντα του Πόντου) και ανατράφηκε μέσα στον πλούτο, τη χλιδή, και τις ειδωλολατρικές τελετές.
Σύμφωνα με την παράδοση, ο πατέρας της, αναχωρώντας σε κάποια εκστρατεία, πήρε μέτρα για να απομακρύνει κάποιους νεαρούς ευγενείς που συγκεντρώνονταν στα ανάκτορα με την επιθυμία να γίνουν μνηστήρες της Βαρβάρας. Έτσι ο Διόσκορος όρισε ως τόπο διαμονής της έναν πύργο.
Στο διάστημα όμως που έμενε στον πύργο, η Βαρβάρα ασπάσθηκε το χριστιανισμό κατόπιν κατηχήσεως από κάποιον Βαλεντινιανό, μαθητή του Ωριγένους. Όταν ο πατέρας της επέστρεψε, της πρότεινε να παντρευτεί έναν ειδωλολάτρη πρίγκιπα, αλλά εκείνη αρνήθηκε επίμονα να συμμορφωθεί με τη θέληση του πατέρα της.
Απελπισμένος ο Διόσκορος ότι δεν θα μπορέσει να κάμψει την αντίσταση της κόρης του, την παρέπεμψε στον δικαστή Μαρκιανό, ο οποίος διέταξε να τη γδύσουν τελείως και να τη μαστιγώσουν ανηλεώς με βούνευρο μαστίγιο (από νεύρα βοδιού), όπου «ίνα προκληθώσι πληγαί, οι βασανισταί της είχον επικολλήση θραύσματα πλίνθων και πηλίνων αγγείων» (κατά τον βιογράφο της Συμεών).
Επειδή όμως η 16χρονη Βαρβάρα δεν μπορούσε να πειστεί να απαρνηθεί το χριστιανισμό, ο Μαρκιανός διέταξε τον αποκεφαλισμό της. Ο πατέρας της, πρόθυμος, προσφέρθηκε να γίνει ο ίδιος δήμιος του παιδιού του! Και η άμοιρη κόρη έπεσε νεκρή από το ξίφος του πατέρα της – «ταις πατρικαίς χερσίν, τω πατρικώ ξίφει την τελείωσιν δέχεται» όπως έγραψε ο Συμεών.
Τον πατέρα της, ο οποίος μετά την απάνθρωπη πράξη του έφευγε ως… θριαμβευτής από τον τόπο της εκτέλεσης, και υπερήφανος για τους υπέρ της ειδωλολατρίας αγώνες του, τον χτύπησε κεραυνός και τον κατέκαυσε. Το γεγονός αυτό έγινε το 236 μ.Χ., επί αυτοκράτορος Μαξιμιανού Α΄.
Το σώμα της Βαρβάρας τάφηκε στο χωριό Γέλασον, κοντά στην Νικομήδεια. Όταν όμως επικράτησε αργότερα ο χριστιανισμός, τα οστά της μεταφέρθηκαν εν πομπή στην Κωνσταντινούπολη.
Η λατρεία της Αγίας Βαρβάρας ήταν διαδεδομένη ήδη από τον 4ο αιώνα. Στην Καππαδοκία βρέθηκε αρχαιότατη υπόγεια εκκλησία αφιερωμένη σ’ αυτήν, ενώ στο Κάιρο της Αιγύπτου οι Κόπτες ανήγειραν τον 7ο αιώνα ναό στη μνήμη της.
Η πόλη Μάντοβα της Ιταλίας επέλεξε την Αγία Βαρβάρα ως πολιούχο και έκοψε νομίσματα με την προτομή της, ενώ στη Ρώμη υπήρχαν δύο ναοί στη μνήμη της.
Διαδεδομένη ήταν η λατρεία της και στην Ισπανία, την Πορτογαλία, τη Βόρεια και τη Νότια Αμερική, ενώ δόθηκε το όνομα της και σε μία πόλη: Σάντα Μπάρμπαρα. Στην Καλιφόρνια μάλιστα ένα μεγαλοπρεπές μοναστήρι φέρει το όνομα της.
Η χάρη της και η λατρεία της έφτασαν μέχρι την Κίνα. Στη Γαλλία υπάρχει από το 1570 εκκλησία της Αγίας Βαρβάρας που σώζεται ακόμα, ενώ συναντάς οδούς και μνημεία με το όνομα της, μέχρι το Αλγέρι!
Στην Ελλάδα, εκτός από προστάτιδα του Πυροβολικού, τιμάται ιδιαιτέρως με ευλάβεια από τις γυναίκες, ενώ μια συνοικία στην Αθήνα και πολλά χωριά σ’ όλη τη χώρα φέρουν το όνομα της.
Προστάτιδα του Πυροβολικού
Ανάμεσα στα παλαιά ρωμαϊκά στρατόπεδα, στη Γαλλία, υπήρχαν και ανήκοντα στους Γαλάτες με την επιγραφή «Sancta Barbara» (Αγία Βαρβάρα).
Όταν ανακαλύφθηκε η πυρίτιδα, οι χώροι αυτοί χρησίμευαν για την αποθήκευσή της, και οι πυροβολητές επέλεξαν την Αγία Βαρβάρα ως προστάτιδα του όπλου τους. Τότε (τέλη 14ου αιώνα), ένας χειριστής πυροβόλου ζητούσε προσευχόμενος τη βοήθεια και προστασία της Αγίας Βαρβάρας.
Έκτοτε σε Ιταλία, Γαλλία και Ισπανία είναι προστάτιδα των πυροβολητών, ενώ εικόνα της Αγίας Βαρβάρας κοσμούσε το Πυροβολικό του Γερμανικού Ναυτικού. Στην Ελλάδα, από πολλών ετών, οι μονάδες του Πυροβολικού τιμούν τη μνήμη της Αγίας στις 4 Δεκεμβρίου.
Τάσος Κ. Κοντογιαννίδης
