Στρατηγικής σημασίας νίκη για το Ελληνικό Πολεμικό Ναυτικό ήταν αυτή που κατήγαγαν τα ελληνικά πλοία επί των τουρκικών κατά τη Ναυμαχία της Έλλης που έλαβε χώρα στις 3 Δεκεμβρίου 1912, ανοιχτά του Ακρωτηρίου Ελές Μπουρνού (της Έλλης) στη Χερσόνησο της Καλλίπολης. Η έκβασή της, καθώς και αργότερα αυτή της Λήμνου (5 Ιανουαρίου 1913), διέλυσε τις προσδοκίες του Σουλτάνου και της Υψηλής Πύλης για τον έλεγχο του Αιγαίου. Ο οθωμανικός στόλος δεν θα επιχειρούσε πια νέα έξοδο στο Αιγαίο.
Πρωταρχικό ρόλο στη Ναυμαχία της Έλλης έπαιξε το θωρακισμένο-καταδιωκτικό «Γ. Αβέρωφ», που έκτοτε απέκτησε διαστάσεις λαϊκού συμβόλου. Ένας θρύλος είχε γεννηθεί.
Το θωρηκτό «Γ. Αβέρωφ» καθελκύστηκε στις 12 Μαρτίου (27 Φεβρουαρίου με το παλαιό ημερολόγιο) 1910, και την 11η Σεπτεμβρίου 1911 κατέπλευσε στο Φάληρο, όπου έγινε δεκτό από τους Έλληνες με ενθουσιασμό. Είχε παραγγελθεί από το Ιταλικό Ναυτικό, το οποίο όμως ακύρωσε την παραγγελία και οι Έλληνες το πήραν μέσα από τα χέρια των Τούρκων που επίσης είχαν εκδηλώσει ενδιαφέρον για την αγορά του. Μεγάλο μέρος της δαπάνης για την απόκτησή του καλύφθηκε από τη διαθήκη του Γεώργιου Αβέρωφ και το υπόλοιπο από το Ταμείο Εθνικού Στόλου.
Η καθέλκυση του Θωρηκτού «Αβέρωφ» στο Λιβόρνο της Ιταλίας
Το θωρηκτό πήρε το βάπτισμα του πυρός τον Οκτώβριο του 1912, με την έναρξη του Α΄ Βαλκανικού Πολέμου. Επικεφαλής του Στόλου του Αιγαίου, υπό τον Ναύαρχο Παύλο Κουντουριώτη, απέπλευσε προς τα Δαρδανέλια. Κατέλαβε τη Λήμνο, και στον όρμο του Μούδρου εγκαταστάθηκε το προχωρημένο αγκυροβόλιο του Στόλου. Ακολούθησε η κατάληψη του Αγίου Όρους, των νησιών του βόρειου και ανατολικού Αιγαίου (Θάσος, Σαμοθράκη, Ίμβρος, Τένεδος, Άγ. Ευστράτιος, Λέσβος, Χίος). Η σύγκρουση με τον τουρκικό στόλο ήταν πλέον αναπόφευκτη.
Το βιογραφικό του Γ. Αβέρωφ, έκθεμα στο Πλωτό Ναυτικό Μουσείο Θωρηκτό «Γ. Αβέρωφ»
Ο ναύαρχος Κουντουριώτης διέταξε το στόλο του να αρχίσει να πλέει από Βορρά προς Νότο, όταν πληροφορήθηκε ότι το τουρκικό καταδρομικό «Μετζηδιέ» εθεάθη στην είσοδο των Δαρδανελίων. Ο ελληνικός στόλος του Αιγαίου αποτελούνταν από τη ναυαρχίδα «Αβέρωφ», τα τρία παλιά θωρηκτά «Ύδρα», «Σπέτσαι» και «Ψαρά», τα τέσσερα νεότευκτα ανιχνευτικά τύπου Λέων, τα δύο επίσης νεότευκτα αντιτορπιλικά «Νέα Γενεά» και «Κεραυνός», και τα οκτώ παλαιότερα μικρά αντιτορπιλικά «Θύελλα» και «Νίκη».
Όταν αναγνωρίστηκαν τα τουρκικά πλοία εξερχόμενα των Στενών, ο ναύαρχος Κουντουριώτης απηύθυνε στα ελληνικά που συνέπλεαν με το «Γ. Αβέρωφ» το περίφημο σήμα του:
«Με την δύναμιν του Θεού και τας ευχάς του Βασιλέως μας και εν ονόματι του Δικαίου πλέω μεθ’ ορμής ακαθέκτου και με πεποίθησιν προς την νίκην εναντίον του εχθρού του Γένους».
Η ναυμαχία κράτησε περίπου μία ώρα, το πρωί της 3ης Δεκεμβρίου 1912. Με την καταλυτική παρέμβαση του «Μπαρμπα-Γιώργη», όπως αποκαλούσαν το θωρηκτό τα πληρώματά του, τα τουρκικά πλοία υποχώρησαν στα Δαρδανέλια και μια ακόμα λαμπρή σελίδα γράφτηκε στη ναυτική ιστορία της Ελλάδας, την οποία ανέδειξε την επόμενη ημέρα ο Τύπος.
Τα τουρκικά πλοία είχαν απώλειες και μεγάλες ζημιές. Μέτρησαν 58 νεκρούς και 40 τραυματίες, ενώ από την ελληνική πλευρά σκοτώθηκε ο σηματωρός Κατζιτζάρης και ο ανθυποπλοίαρχος Μαμούρης, που πέθανε από μόλυνση τραύματός του. Επτά ήταν οι τραυματίες.
Το Θωρηκτό «Γ. Αβέρωφ», με τη συνεισφορά και του σπουδαίου Παύλου Κουντουριώτη, με το εκτόπισμα και το πατριωτικό του ήθος συνέδεσε άρρηκτα το όνομά του με τη διαμόρφωση ιστορικών γεγονότων εθνικής εμβέλειας χωρίς ποτέ να γνωρίσει την ήττα και την ατίμωση.
Ως «πλοίο εν ενεργεία», στέκεται ακόμα και σήμερα αγέρωχο, φωτεινό σύμβολο της ελληνικής ναυτοσύνης και του πολεμικού ηρωισμού.
- Με πληροφορίες από το averof.mil.gr, όπου μπορείτε να διαβάσετε όλη την ιστορία του θρυλικού πλοίου, και το sansimera.gr.
- Φωτογραφίες: Έρση Βατού.
