Το 2013 οι έρευνες στην περιοχή του Αγίου Βασιλείου κοντά στο Ξηροκάμπι Λακωνίας, οι οποίες άρχισαν να φέρνουν στην επιφάνεια ένα εντυπωσιακό μυκηναϊκό ανάκτορο, μπήκαν στη λίστα με τις 10 σημαντικότερες ανασκαφές εκείνης της χρονιάς παγκοσμίως. Ακριβώς δύο χρόνια αργότερα, ένα νέο επιβλητικό παλάτι (κατάλοιπο της Μυκηναϊκής Εποχής) ήρθε και πάλι στο φως στο λόφο του Αγίου Βασιλείου. Πρόκειται για ένα κτίσμα το οποίο αποκαλύπτεται στο πλαίσιο των εργασιών που πραγματοποιούνται συστηματικά εκεί από το 2009 υπό τη διεύθυνση της επίτιμης Εφόρου Αρχαιοτήτων Αδαμαντίας Βασιλογάμβρου.
Στο εντυπωσιακό αυτό κτίσμα εντοπίστηκαν και πήλινες πινακίδες με Γραμμική Β. Έχουν διασωθεί από την πυρκαγιά που θεωρείται ότι ξέσπασε στα ανακτορικά κτήρια τον 14ο αιώνα.
Μέχρι και σήμερα έχουν εντοπιστεί χαρακτηριστικά λατρευτικά αντικείμενα και σκεύη, διακοσμητικά έργα, όπλα, ακόμη και οστά ζώων και αγγεία. Ακόμη, έχει βρεθεί μεγάλη ποσότητα θραυσμάτων τοιχογραφιών – γεγονός που τεκμηριώνει την ύπαρξη εντυπωσιακού διάκοσμου στα ανακτορικά οικοδομήματα.
Με την εφαρμογή μεθόδων γεωφυσικής διασκόπησης (μέθοδος που είχε χρησιμοποιηθεί και στο ταφικό μνημείο της Αμφίπολης) έχουν εντοπιστεί και άλλα θαμμένα οικοδομικά κατάλοιπα σε έκταση τουλάχιστον σε έκταση 35 στρεμμάτων. Οι ανασκαφείς ελπίζουν πως η μελέτη της ανακτορικής εγκατάστασης θα δώσει περισσότερες πληροφορίες για το σπουδαίο μυκηναϊκό κέντρο της Σπάρτης.
Στην ευρύτερη περιοχή, άλλωστε, πιστεύεται ότι βρισκόταν και το παλάτι του βασιλιά Μενέλαου, τα ίχνη του οποίου ακόμη αγνοούνται.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν και τα ευρήματα που αποκαλύφθηκαν στο ιερό του Αμύκλαιου, το οποίο για τους αρχαίους Σπαρτιάτες ήταν ό,τι ο Παρθενώνας για τους Αθηναίους. Υπό τη διεύθυνση του ομότιμου καθηγητή του Πανεπιστημίου Αθηνών και τέως διευθυντή του Μουσείου Μπενάκη, Άγγελου Δεληβοριά, η αρχαιολογική ομάδα πραγματοποίησε συστηματικές ανασκαφές οι οποίες έφεραν στο φως την τάφρο θεμελίωσης του ναού που είναι γνωστός και ως «θρόνος» του Απόλλωνα. Σύμφωνα με τους ανασκαφείς ο εντοπισμός της τάφρου αλλά και μιας νέας εισόδου στο ιερό (βρέθηκε στη βορειοδυτική πλευρά) ανατρέπουν τις μέχρι τώρα υποθέσεις των αρχαιολόγων για τη μορφή αλλά και τις διαστάσεις που είχε το ιερό.
Η ανασκαφή στο ιερό του Αμύκλαιου (φωτ.: υπουργείο Πολιτισμού, Παιδείας και Θρησκευμάτων)
Τα μοναδικά ευρήματα ολοκληρώνει η ανακάλυψη, σε ακέραιη μορφή, ενός δωρικού κιονόκρανου που θεωρείται με βεβαιότητα ότι προέρχεται από το ναό του Απόλλωνα. Η ακριβής μορφή του θρόνου-ναού απασχολεί τους Έλληνες αρχαιολόγους επί σειρά δεκαετιών. Έτσι, οι πρόσφατες ανακαλύψεις δίνουν περισσότερες πληροφορίες σε ένα από τα μεγαλύτερα αινίγματα της ελληνικής αρχαιολογίας.
