Καταρρέουν και χάνονται μέσα στη γη εκατοντάδες πηγάδια του Σουλίου που αποτελούν ζωντανούς μάρτυρες της ιστορίας της περιοχής καθώς συνδέονται άμεσα με τους αγώνες των ηρωικών Σουλιωτών.
Ο δήμος Σουλίου από την πλευρά του έχει καταγράψει και εκπονεί μελέτη –με τις υποδείξεις της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας– για τη συντήρηση και τη διάσωσή τους, και αναζητά την απαιτούμενη χρηματοδότηση για την υλοποίηση του έργου, όπως δήλωσε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η δήμαρχος Σταυρούλα Μπραΐμη-Μπότση.
Τα περισσότερα πηγάδια, που είναι κατασκευασμένα σε σχήμα κυκλικό, βρίσκονται κοντά στο κάστρο της Κιάφας και ο συνολικός αριθμός τους πλησίαζε στο παρελθόν τα 400, αφού κάθε οικογένεια Σουλιωτών διέθετε το δικό της.
Σήμερα, στην περιοχή με την ονομασία Πηγάδια είναι συγκεντρωμένα περίπου 67 πηγάδια εκ των οποίων στέκονται όρθια τα 40.
Πρόκειται για μια μικρή πεδιάδα ανάμεσα στα βουνά, εκεί όπου στέκονται ακόμα οι τοίχοι από το σπίτια των Μποτσαραίων και του Τζαβέλα, καθώς και το Βουλευτήριο, όπου έκαναν τις συνάξεις οι οπλαρχηγοί και οι εκπρόσωποι των οικογενειών.
Ο συνολικός αριθμός των πηγαδιών πλησίαζε στο παρελθόν τα 400 (φωτ.: ΑΠΕ-ΜΠΕ / Ηλίας Μάκος)
Σύμφωνα με όσα αναφέρει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο πρόεδρος της ιστορικής κοινότητας Σαμονίδας Ευθύμιος Τόκας, «τα πηγάδια ήταν ουσιαστικά στέρνες, γιατί εκεί συγκέντρωναν το νερό της βροχής. Το νερό τους, κατά τη διάρκεια της πολύχρονης πολιορκίας του Σουλίου από τις ορδές του Αλή Πασά και του γιου του Βελή, ξεδιψούσε τους μαχητές και κράτησε στη ζωή τις οικογένειές τους».
Οι Σουλιώτες έριξαν ασβέστη σε πολλά πηγάδια για να στερήσουν το νερό από τους Τουρκαλβανούς όταν αυτοί πλησίασαν την περιοχή τους κατά τις επιχειρήσεις του 1792, όπως μεταφέρουν μαρτυρίες που διαιωνίζονται από γενιά σε γενιά.
Το κάστρο της Κιάφας (φωτ.: ΑΠΕ-ΜΠΕ/ Ηλίας Μάκος)
Μαζί με τα πηγάδια καταρρέει και το Κάστρο της Κιάφας, το οποίο έχει μετατραπεί σε βοσκοτόπι, ενώ μέσα στα χόρτα και τη βλάστηση χάνονται και τα λιθόστρωτα μονοπάτια που αποτελούσαν δρόμους επικοινωνίας ανάμεσα στα χωριά και τους οικισμούς.
