Ένας ναός αφιερωμένος στον μάρτυρα του Χριστιανισμού Άγιο Γεώργιο, στην πόλη των πόλεων, την Κωνσταντινούπολη. Εκεί όπου ο Πατριάρχης καθαγιάζει το Άγιο Μύρο τη Μεγάλη Πέμπτη μετά τη διαδικασία της έψησης, και για το λόγο αυτόν η εκκλησία είναι επίσης γνωστή ως ο «Πατριαρχικός Ναός του Μεγάλου Μύρου».
Σε αυτόν συρρέουν αμέτρητοι προσκυνητές από την Ελλάδα και τις άλλες ορθόδοξες χώρες.
Κατά την παράδοση, υπήρξε καθολικό εκκλησάκι γυναικείας μονής πριν γίνει η έδρα του Πατριάρχη Ματθαίου Β΄, περίπου το 1600. Η σημερινή μορφή του ναού είναι σε ρυθμό τρίκλιτης βασιλικής με τρεις ημικυκλικές αψίδες στην ανατολική πλευρά και έναν εγκάρσιο νάρθηκα στα δυτικά.
Οι εργασίες ανακατασκευής
Λόγω του ότι έχει ανακατασκευαστεί αρκετές φορές εξαιτίας πυρκαγιών κατά την πάροδο των αιώνων, αλλά και άλλων ζημιών, είναι πλέον ελάχιστα τα απομεινάρια της αρχικής δομής του. Μόλις το 1797, όταν ανέλαβε τα καθήκοντά του, ο Πατριάρχης Γρηγόριος Ε΄ κατόρθωσε να ξεκινήσει μεγάλης κλίμακας εργασίες αποκατάστασης και η σημερινή μορφή του χρονολογείται σε μεγάλο βαθμό σε αυτή την περίοδο. Ο μαρτυρικός Πατριάρχης πρόσθεσε επίσης δύο Άγιες Τράπεζες στο Ιερό Βήμα και αφιέρωσε το νότιο κλίτος στην Αγία Ευφημία και το βόρειο στους Τρεις Ιεράρχες.
Το εσωτερικό του Ναού του Αγίου Γεωργίου στο Φανάρι (φωτ.: fanarion.blogspot.gr)
Περαιτέρω αλλαγές έγιναν στην εκκλησία από τον Πατριάρχη Γρηγόριο ΣΤ΄ (1835-1840), οπότε και η οροφή έφτασε στο σημερινό της ύψος (ως τότε έφτανε στο σημείο όπου σήμερα βρίσκεται ο άμβωνας). Από αυτή την αποκατάσταση χρονολογείται η νεοκλασική μαρμάρινη είσοδος με τα διακοσμητικά θυρώματα, η οποία καθιστά το εξωτερικό της πολύ διαφορετικό από τις περισσότερες άλλες ορθόδοξες εκκλησίες, που στην πλειονότητά τους έχουν σχεδιαστεί με τη βυζαντινή τεχνοτροπία.
Η τελευταία μεγάλη ανακατασκευή πραγματοποιήθηκε από τον Πατριάρχη Ιωακείμ Γ΄ (1878-1912). Το μαρμάρινο δάπεδο του ιερού αντικαταστάθηκε τότε, το σύνθρονο ανακαινίστηκε, κατασκευάστηκαν μαρμάρινες λάρνακες για την κατάθεση των λειψάνων, επιδιορθώθηκαν τα πλαίσια των εικόνων και εμπλουτίστηκε η εκκλησιαστική συλλογή με ιερά σκεύη και άμφια, όλα δωρεές από ορθόδοξους χριστιανούς που κατά κύριο λόγο ζούσαν εκτός Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.
Τέλεση Θείας Λειτουργίας στον Άγιο Γεώργιο (φωτ.: Νικόλαος Μαγγίνας-amen.gr)
Ο ναός έπαθε ζημιές από πυρκαγιά το 1941 και για πολιτικούς λόγους δεν είχε δοθεί άδεια πλήρους αποκατάστασης μέχρι το 1987. Η αποκατάσταση ξεκίνησε επί Πατριαρχίας Δημητρίου, με χορηγία του Ευεργέτη του Πατριαρχείου Παναγιώτη Αγγελόπουλου, και περιλάμβανε συντήρηση του ναού και των κειμηλίων του.
Τα πιο πολύτιμα αντικείμενά του, που σώθηκαν από τις διαδοχικές πυρκαγιές, είναι ο πατριαρχικός θρόνος, ο οποίος πιστεύεται ότι χρονολογείται από τον 5ο αιώνα, ορισμένες σπάνιες ψηφιδωτές εικόνες και λείψανα των αγίων Γρηγορίου του Θεολόγου και Ιωάννου του Χρυσοστόμου.
Ο Άγιος Γεώργιος στο Φανάρι (Αρχείο Οικουμενικού Πατριαρχείου)
Μερικά από τα οστά αυτών των δύο αγίων, τα οποία λεηλατήθηκαν από την Κωνσταντινούπολη κατά την Δ΄ Σταυροφορία το 1204, επεστράφησαν στην Εκκλησία του Αγίου Γεωργίου από τον Πάπα Ιωάννη Παύλο Β΄ το 2004.
Η σφραγισμένη πύλη του Πατριαρχείου και ο εθνομάρτυρας Γρηγόριος Ε΄
Στο συγκρότημα του Πατριαρχείου όπου βρίσκεται ο ναός του Αγίου Γεωργίου, ιδιαίτερη είναι η ιστορία που με τη σφραγισμένη κεντρική Πύλη. Πρόκειται για το σημείο όπου απαγχονίστηκε ο Πατριάρχης Γρηγόριος Ε΄ όταν ο Σουλτάνος ζήτησε από τον Σεϊχουλισλάμη Χατζή Χαλίλ να εκδώσει θρησκευτικό διάταγμα (φετφά) για τη γενική σφαγή των Ελλήνων της Κωνσταντινούπολης.
Η σφραγισμένη κεντρική Πύλη του Πατριαρχείου
Ύστερα από διαβουλεύσεις με τον Γρηγόριο Ε΄, ο οποίος ξεκαθάρισε πως ο ίδιος και το Γένος ήταν αμέτοχοι στην επανάσταση, και βασιζόμενος σε ένα εδάφιο του Κορανίου, ο Χατζή Χαλίλ αρνήθηκε να εκδώσει τη φετφά του Σουλτάνου.
Εξοργισμένος τότε ο Σουλτάνος τον τιμώρησε με θάνατο και θεώρησε υπεύθυνο και τον Γρηγόριο Ε΄, ο οποίος συνελήφθη μετά τη λειτουργία του Πάσχα, στις 10 Απριλίου 1821, απαγχονίστηκε και παρέμεινε κρεμασμένος στην κεντρική Πύλη του Πατριαρχείου για τρεις ημέρες εξευτελιζόμενος από τον όχλο. Η μνήμη του εθνομάρτυρα τιμάται στις 10 Απριλίου.
Ο απαγχονισμός του Γρηγορίου Ε΄ (Ο πίνακας φιλοτεχνήθηκε κατά παραγγελία του Πατριάρχη Ιωακείμ Γ’)
Ανήμερα της εορτής του Αγίου Γεωργίου και σήμερα τελείται στον Πατριαρχικό Ναό τρισαρχιερατική Θεία Λειτουργία.
