Η γυναίκα του Μονόγιαννε

Μια μοναδικής ομορφιάς ιστορία, ως προς το περιεχόμενο και τη γλώσσα, από τον «Ακριτικό Κύκλο».

Διψούν τ’ ελάφια ’ς σα βουνά, τα ζαρκάδια ’ς σα όρη,
διψά κι η διπλοθάλαμος, διψά τη Γιάννε η κάλη.
— E… πεθερά, ε… πεθερά, χουλιάρ’ νερόν, εκάγα!
— Την πεθερά σ’ μη λες ατο, πε’ ατο τον Γιάννεν.
— Ε… Γιάννε μ’ και Μονόγιαννε μ’, χουλιάρ’ νερόν, εκάγα!
Κι ο Γιάννες, ο Μονόγιαννες, ο μαναχόν ο Γιάννες,
ο Γιάννες επεπίρνιξεν και ‘ς σο πεγάδ’ επήεν,
γαργάριξεν η μαστραπά κι εγνέφιξεν ο δράκον
κι εξέβεν δράκος άγγελος και θέλ’ να τρώει τον Γιάννεν.
— Καλώς, καλώς το πρόγευμα μ’, καλώς το δειλινάρι μ’,
καλώς ντο τρώγω και δειπνώ και κείμαι και κοιμούμαι.
— Παρακαλώ σε δράκε, άφ’σε με καν πέντε-έξ’ ημέρας,
πάω ελέπω τον κύρη μου, έρχουμαι κι εσύ φά’ με.
— Αρ’ άμε, άμε Γιάννε μου, άμε κι αγλήγορα έλα.
Πήγεν ο Γιάννες κι έργεψεν κι ο δράκον εθερέθεν,
όντες τερεί το πέραγκιάν’, ο Γιάννες κατηβαίνει.
— Καλώς, καλώς το πρόγευμα μ’, καλώς το δειλινάρι μ’,
καλώς ντο τρώγω και δειπνώ και κείμαι και κοιμούμαι.
— Άφ’σε με δράκε, άφ’σε με, άφ’σε με ναι θερίον,
πάω ελέπω τη μάνα μου, έρχουμαι κι εσύ φά’ με.
— Αρ’ άμε, άμε Γιάννε μου, άμε κι αγλήγορα έλα.
πήγεν ο Γιάννες κι έργεψεν κι ο δράκον εθερέθεν,
όντες τερεί το πέραγκιάν’, ο Γιάννες κατηβαίνει.
— Καλώς, καλώς το πρόγευμα μ’, καλώς το δειλινάρι μ’,
καλώς ντο τρώγω και δειπνώ και κείμαι και κοιμούμαι.
— Παρακαλώ σε δράκε μου, Θεού παρακαλίας,
ας πάω ελέπω τ’ ορφανά, διατάχκουμαι την κάλη μ’.
— Αρ’ άμε, άμε Γιάννε μου, άμε κι αγλήγορα έλα.
Πήγεν ο Γιάννες κι έργεψεν κι ο δράκον εθερέθεν,
όντες τερεί το πέραγκιάν’, ο Γιάννες κατηβαίνει.
Είχεν τα χέρια τ’ ’πίσταυρα, την γούλαν κρεμαμένον,
κι άλλ’ από ’πίσ’ ο κύρης ατ’, χτουπίζ’ τα γένια τ’ κι έρ’ται
κι άλλ’ από ’πίσ’ η μάνα του, φτουλίεται η μάρσα
κι άλλ’ από ’πίσ’ τα ορφανά τ’, τη γούλαν ζαρωμένον
κι απ’ έμπρου πάει η κάλη ατ’, χρυσοκαβαλαρέα,
κατακαρδών’ τον Γιάννεν ατ’ς και φοβερίζ’ τον δράκον:
— Καλώς, καλώς τον Γιάννε μου, το πρωινό το διάρι μ’.
— Καλώς, καλώς το δράκο μου, τ’ ολημερ’νόν το διάρι μ’.
— Καλώς, καλώς το πρόγευμα μ’, καλώς το δειλινάρι μ’,
καλώς ντο τρώγω και δειπνώ και κείμαι και κοιμούμαι.
— Σπαθίν να έν’ το πρόγευμα σ’, κοντάρ’ το δειλινάρι σ’,
φαρμάκ’ να τρως και να δειπνάς και κείσαι και κοιμάσαι.
— Κόρ’ απ’ εμέν ’κ’ εντρέπεσαι; Απ’ εμέν’ ’κί φο’άσαι;
— Απ’ εσέν ξάι ’κ’ εντρέπουμαι, απ’ εσέν ’κί φο’ούμαι.
— ’Σ σον Θ’ό σ’, ’ς σον Θ’ό σ’ ναι κόρασον, τα γονιακά σ’ απ’ όθεν;!
— Ο κύρη μ’ απ’ τους ουρανούς, η μάνα μ’ απ’ τα νέφια,
τ’ αδέλφια μ’ ’στράφνε και βροντούν κι εγώ γριλεύω δράκους!
’Σ σου πεθερού μ’ το τζακόν’ σεράντα δράκων δέρμαν,
έναν θα πέρω και τ’ εσόν, γίνταν’ σεράντα έναν!
Και ’ς ση μωρί’ μ’ και το κουνίν σεράντα δρακοδόντια,
κρούω και πέρω και τ’ εσόν, γίνταν’ σεράντα έναν!
— Καθώς και λες, ναι κόρασον, άμε κι απ’ όθεν έρθες,
ας έν’ ο Γιάννες χάρισμα σ’, έπαρ’ τον κι άμε δέβα.
ας έν’ ο Γιάννες αδελφό μ’ κι η κάλη ατ’ η νύφε μ’,
του Γιάννε τα μικρότερα ας είν’ γυναικαδέλφια μ’.

Γλωσσική επιμέλεια: Ηλίας Τ. Υφαντίδης.

διπλοθάλαμος Έγκυος ετοιμόγεννη Ι Μονόγιαννες μονογενής, μοναχογιός Ι επεπίρνιξεν Έφυγε βιαστικά Ι πεγάδ’ βρύση Ι γαργάριξεν έκανε κρότο Ι μαστραπά χάλκινο νεροπότηρο Ι εγνέφιξεν ξύπνησε Ι δειλινάρι Γεύμα την ώρα του δειλινού Ι καν Μέχρι, έως, περίπου Ι εθερέθεν Έγινε θεριό, θύμωσε Ι πέραγκιάν’ Το απέναντι και άνω μέρος, το ανηφορικό και αντικρινό Ι διατάχκουμαι Ορίζω, προστάζω, καθοδηγώ Ι ‘πίσταυρα Σταυρωμένα Ι γούλα Λαιμός Ι χτουπίζ’ από το αρχ. εκτοπίζω: Μαδώ βίαια, ξεριζώνω Ι φτουλίεται μαλλιοτραβιέται Ι μάρσα Δόλια Ι κατακαρδών’ Δίνω θάρρος, ενθαρρύνω Ι διάρι < από το μεσ. ουσ. διάριν, εκ του λατιν. diarium = στρατιωτικό σιτηρέσιο: γεύμα, κολατσιό Ι γριλεύω Αφανίζω, καταστρέφω Ι τζακόν’ Αυλή, σπιτικό

~

Απόδοση στη νεοελληνική γλώσσα από τον Στάθη Ευσταθιάδη (Τα τραγούδια του ποντιακού λαού, εκδ. Κυριακίδη, Θεσαλονίκη ³1992).

Η γυναίκα του Γιάννη, του μοναχογιού

Διψούν τα ελάφια στα βουνά, στα όρη τα ζαρκάδια
Διψάει κι η ετοιμόγεννη, του Γιάννη η γυναίκα.
— Ε…πεθερά, λίγο νερό και φλέγεται η ψυχή μου!
— Στην πεθερά σου μη το λες, στο Γιάννη πες το νύφη.
— Αχ, Γιάννη μου, λίγο νερό και φλέγεται η ψυχή μου!
Κι ο Γιάννης, ο μοναχογιός, έρημος μεσ’ στη νύχτα
Φεύγει γοργά απ’ το σπίτι του και για νερό πηγαίνει
Και χτύπησε τον μαστραπά και ξύπνησε ο δράκος
Και βγαίνει δράκος άγγελος, να φάει τον Γιάννη, θέλει.
— Καλώς, καλώς το πρόγευμα, καλώς το δειλινό μου
Και τρώγω και καλοδειπνώ και πέφτω και κοιμάμαι.
— Άσε με, δράκε, άσε με, να ζήσω πέντε μέρες
Να πάω να δω τον κύρη μου κι ύστερα, δράκε, φά’ με.
— Άμε να πας και να τον δεις και μην αργήσεις Γιάννη.
Και πήγε ο Γιάννης κι άργησε και θύμωσε ο δράκος
Και σαν κοιτάζει πέρα-εκεί, ο Γιάννης κατεβαίνει.
— Καλώς, καλώς το πρόγευμα, καλώς το δειλινό μου
Και τρώγω και καλοδειπνώ και πέφτω και κοιμάμαι.
— Άσε με, δράκε, άσε με, λυπήσου με θηρίο
Να πάω να δω τη μάνα μου και πάλι είμαι δικός σου.
— Άμε να πας και να την δεις και μην αργήσεις Γιάννη.
Και πήγε ο Γιάννης κι άργησε και θέριεψε ο δράκος
Και σαν κοιτάζει πέρα εκεί, ο Γιάννης κατεβαίνει.
— Καλώς, καλώς το πρόγευμα, καλώς το δειλινό μου
Και τρώγω και καλοδειπνώ και πέφτω και κοιμάμαι.
— Δράκε μου, σε παρακαλώ, λυπήσου με θηρίο
να πάω να δω τα ορφανά, την χήρα να ορμηνέψω.
— Άντε να πας να δεις κι αυτούς και γλήγορα να μου ‘ρθεις.
Και πάλι ο Γιάννης άργησε και θύμωσε ο δράκος
Μα σαν κοιτάζει πέρα εκεί, τον Γιάννη αντικρίζει.
Είχε τα χέρια σταυρωτά, γερμένο το κεφάλι
Και πίσω ο πατέρας του τα γένια του μαδώντας
Πιο πίσω η μανούλα του, μαλλιοτραβιέται η δόλια
Και πίσω-πίσω τα ορφανά σαν φύλλα μαραμένα
Και πιο μπροστά η γυναίκα του, χρυσοκαβαλαρέα.
Τον δράκο τον φοβέριζε και ψύχωνε τον Γιάννη.
— Καλώς, καλώς τον Γιάννη μου, καλώς το πρωινό μου.
— Καλώς, καλώς το δράκο μου, το μεσημεριανό μου.
— Καλώς, καλώς το πρόγευμα, καλώς το δειλινό μου
Και τρώγω και καλοδειπνώ και πέφτω και κοιμάμαι.
— Σπαθί να ‘χεις για πρόγευμα, για δειλινό κοντάρι
Για δείπνο δηλητήριο και πέσε και κοιμήσου.
— Κόρη διόλου δεν ντρέπεσαι; Διόλου δεν με φοβάσαι;
— Καθόλου εγώ δεν νρέπουμαι, δεν σε φοβάμαι δράκε.
— Για τον Θεό σου κοπελιά, ποια ειν’ τα γονικά σου;
— Ο κύρης μου απ’ τους ουρανούς, η μάνα μου απ’ τα νέφη
Τ’ αδέρφια αστραπόβροντα κι εγώ σκοτώνω δράκους!
Στου πεθερού μου την αυλή σαράντα δράκων δέρμα
Και το δικό σου παίρνοντας, θα’ ναι σαράντα ένα.
Στην κούνια οπούν’ το βρέφος μου, σαράντα δρακοδόντια
Και το δικό σου παίρνοντας, θα’ ναι σαράντα ένα!
— Βρε κοπελιά, με τρόμαξες, γιά πάνε στο καλό σου
Κι ο αγαπημένος Γιάννης σου, ας είναι χάρισμά σου.
Και να ’σαι εσύ η νύφη μου κι ο Γιάννης αδελφός μου
Τα Γιάννη τα παιδόπουλα να τα ’χω κουνιαδάκια.