Με γάντια στα χέρια και χειρουργική μάσκα στο πρόσωπο, η γραμματέας της Ευξείνου Λέσχης Θεσσαλονίκης, Έφη Ουζουνίδου, άνοιξε μια κρύπτη-ντουλαπάκι σε τοίχο του χώρου όπου στεγάζεται η Λέσχη. Λίγες ημέρες νωρίτερα είχε ξεκινήσει η αναδιάρθρωση της πλουσιότατης βιβλιοθήκης της λέσχης από σπουδαστές της Ανωτάτης Εκκλησιαστικής Σχολής Θεσσαλονίκης, με επικεφαλής την καθηγήτρια Ουρανία Καλογερίδου, και η Έφη Ουζουνίδου έψαχνε να βρει διάσπαρτα ξεχασμένα βιβλία.
Μέσα από ιστούς αράχνης έβγαλε έναν σωρό αποδείξεις χαρτοπαιγνίων –πριν στεγαστεί η Εύξεινος Λέσχη Θεσσαλονίκης, ο χώρος λειτουργούσε ως χαρτοπαικτική λέσχη– τις οποίες πετούσε σε μαύρες σακούλες σκουπιδιών. Κάποια στιγμή όμως το χέρι της έπιασε ένα φύλλο που έγραφε «Εθνικό Συμβούλιο Πόντου 7/20-5-1920».
Μέσα σε ελάχιστο χρόνο, η έκπληξή της έδωσε τη θέση της σε μια ανείπωτη χαρά, αφού κατάλαβε ότι είχε ανακαλύψει έναν θησαυρό που ήταν χαμένος για περίπου 40 χρόνια: τα πρακτικά του Εθνικού Συμβουλίου του Πόντου από το 1916 έως το 1922!
Τα πρακτικά ήταν καλά κρυμμένα επί δεκαετίες στους χώρους της Λέσχης. Από τότε που έκανε τούτο το μέρος σπίτι της, αλλά δεν είχε τη δυνατότητα να βάλει σε τάξη το θησαυρό που της παρέδωσαν οι Πόντιοι πρόσφυγες. Μέχρι πριν από δυόμισι χρόνια. Τότε ξεκίνησε το επίπονο αλλά συναρπαστικό ταξίδι στη γνώση. Τότε, η Ουρανία Καλογερίδου με την ομάδα της άρχισε με μεγάλη προσοχή να καθαρίζει τα έγγραφα σελίδα-σελίδα, να τα καταγράφει και να τα αρχειοθετεί. Αυτή η διαδικασία βρίσκεται σε εξέλιξη, και μέχρι στιγμής έχουν φυλλογραφηθεί περίπου τα ⅔ (από τις χιλιάδες σελίδες) των Πρακτικών του Εθνικού Συμβουλίου του Πόντου.
Μαρτυρίες και ντοκουμέντα, θησαυρός για τη μελέτη της εποχής
Όπως είπε στο pontos-news.gr η Ουρανία Καλογερίδου, μεταξύ άλλων τα πρακτικά περιλαμβάνουν πληθώρα μαρτυριών από εκείνη την εποχή και αμέτρητα στοιχεία για την καθημερινότητα, τη διοίκηση, τις διαβουλεύσεις, τα οικονομικά κτλ.
Συγκινητικές μαρτυρίες απλών ανθρώπων σε λίγες αράδες σε πρόχειρα χαρτιά, επίσημα έγγραφα, τηλεγραφήματα αλλά και ανταλλαγή επιστολών με τις μεγάλες ξένες δυνάμεις, την ελληνική κυβέρνηση, την Κοινωνία των Εθνών ή με σωματεία Ποντίων ανά τον κόσμο. Συνεδριάσεις στο Βατούμ (έδρα του Εθνικού Συμβουλίου του Πόντου) αλλά και της Εθνοσυνέλευσης του Πόντου, έγγραφα εκλογικά, τρομακτικές περιγραφές από βασανιστήρια, βιασμούς και δολοφονίες Ποντίων από τους Τούρκους, κατάλογοι εκτελεσθέντων αλλά και πιστοποιητικά που εκδόθηκαν για τους πρόσφυγες, όταν ήρθαν στην Ελλάδα. Ντοκουμέντα ανεκτίμητα, πολύτιμο αρχείο για τον ποντιακό ελληνισμό, που βοηθούν σε πολύ μεγάλο βαθμό για να εξαχθούν ιδιαιτέρως χρήσιμα συμπεράσματα για την εποχή, ιστορικής αξίας.
«Θα τρώμε τα τσαρούχια μας» γράφει στην ποντιακή διάλεκτο, σε χαρτί πακέτου από τσιγάρα, κάποιος έγκλειστος σε τουρκικές φυλακές. Η πείνα ήταν ίσως το χειρότερο βασανιστήριο που υπέβαλαν τους φυλακισμένους Ποντίους οι Τούρκοι.
Ανατριχίλα προκαλούν οι περιγραφές βασανιστηρίων και δολοφονιών Ποντίων από τους Τούρκους. Είναι πολλές και συγκλονιστικές οι μαρτυρίες για βιασμούς, αποκεφαλισμούς και ρίψη πτωμάτων σε πηγάδια.
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση βιασμών καλογέρων σε μοναστήρι από Τούρκους και η ρίψη του πτώματος του ηγουμένου στο πηγάδι της μονής.
Ιδιαίτερα σημαντικές είναι και οι πληροφορίες για τη σύγκρουση μεταξύ του Εθνικού Συμβουλίου του Πόντου και του Μητροπολίτη Τραπεζούντας Χρύσανθου. Από τα πρακτικά εξάγεται το συμπέρασμα ότι ενώ από την αρχή οι προθέσεις ήταν αγνές, στο τέλος οι δύο πλευρές κατέληξαν διχασμένες και σε ρήξη, χωρίς να λείπουν κάποιοι αρκετά σκληροί χαρακτηρισμοί.
Κορυφαία όλων των ευρημάτων τα σχέδια της σημαίας του Πόντου, που ζωγράφισε με ξυλομπογιά σε διάφορες εκδοχές ο Γεώργιος Θωίδης, πρόεδρος της Επιτροπείας Κωνσταντινουπόλεως. Κύριο θέμα όλων των σχεδίων ήταν ο μονοκέφαλος αετός στο σημείο του σταυρού.
«Καταρχάς πρέπει να ολοκληρωθεί το έργο της επεξεργασίας του αρχείου, η φωτογράφηση, η καταλογογράφηση και η έκδοση του καταλόγου, για να είναι το αρχείο ψηφιακά προσβάσιμο από το κοινό και ιδίως προσιτό στον μελετητή ιστορικό. Διότι πρόκειται για αρχείο ίσης αξίας με τα ντοκουμέντα της Εθνικής Παλιγγενεσίας και όλων γενικά των στιγμών του ελληνικού έθνους. Χρωστάμε ένα μεγάλο ευχαριστώ στην κ. Καλογερίδου και τους σπουδαστές της για το πολύ σημαντικό έργο που πρόσφεραν για την επεξεργασία του αρχείου, καθώς και στη γραμματέα μας, Έφη Ουζουνίδου, που έφερε στο φως αυτόν τον ανεκτίμητο θησαυρό», είπε στο pontos-news.gr ο πρόεδρος της Ευξείνου Λέσχης Θεσσαλονίκης, Γιάννης Αποστολίδης.
Η ακαδημαϊκή βιβλιοθήκη
Πάνω από 5.000 τίτλους βιβλίων περιλαμβάνει η βιβλιοθήκη της Ευξείνου Λέσχης Θεσσαλονίκης. Η Ουρανία Καλογερίδου και οι σπουδαστές της ανέλαβαν την καταλογογράφηση και την ταξινόμηση των βιβλίων με το σύστημα της Βιβλιοθήκης του Κογκρέσου, με αποτέλεσμα η βιβλιοθήκη της Ευξείνου Λέσχης Θεσσαλονίκης να αποτελεί πλέον ακαδημαϊκή βιβλιοθήκη.
Να σημειωθεί ότι η βιβλιοθήκη περιλαμβάνει και πολλά παλαίτυπα βιβλία του 17ου, του 18ου και του 19ου αιώνα, με το παλαιότερο όλων να χρονολογείται στο 1671.
Η Εύξεινος Λέσχη Θεσσαλονίκης ιδρύθηκε το 1933 από Πόντιους πρόσφυγες εγκατεστημένους στη Θεσσαλονίκη και αριθμεί περίπου 6.500 μέλη. Έχει βραβευτεί από την Ακαδημία Αθηνών. Περισσότερα για το έργο και τη δράση της μπορείτε να διαβάσετε στην ιστοσελίδα της efxinos.gr.
Ρωμανός Κοντογιαννίδης
