Το ημερολόγιο δείχνει 1914, Ιούνιος. Είναι 10 το πρωί και ο Γάλλος ερασιτέχνης αρχαιολόγος Φελίξ Σαρτιό συμπληρώνει το ημερολόγιο ανασκαφής. Με άδεια της γαλλικής κυβέρνησης από το 1913 κάνει έρευνες στην Παλαιά Φώκαια της Μικράς Ασίας αναζητώντας την αρχαία μητρόπολη της Μασσαλίας, αποικία των Φωκαέων Μικρασιατών.
«Ακούω φωνές. Βλέπω στην αμμουδιά ποτάμι ανθρώπων να σπεύδουν προς τα καΐκια που ήταν δεμένα στο λιμάνι και να σηκώνουν πανιά. Συνέβη τον περασμένο Ιούνιο στις ακτές της Μικράς Ασίας και τα σκέπασε μέχρι τώρα η σιωπή».
Τα παραπάνω λόγια, που ανήκουν στον Σαρτιό, μεταφέρονται στη μεγάλη οθόνη σε ένα ντοκιμαντέρ που σκηνοθετούν η Ανιές Σκλάβου και ο Στέλιος Τατάκης.
Τα Γεγονότα στη Φώκαια 1914 βασίζονται στο ημερολόγιο αλλά και στις φωτογραφίες που τράβηξε ο Φελίξ Σαρτιό. Μαζί με τους συνεργάτες του έγινε μάρτυρας της παραστρατιωτικής επιχείρησης που σκοπό είχε (και τον πέτυχε) να διώξει εκατοντάδες χιλιάδες Έλληνες από τις εστίες τους. Ο ίδιος φυγάδευσε χιλιάδες Φωκαείς που κινδύνευαν από λιντσάρισμα, και παράλληλα προσπάθησε να ευαισθητοποιήσει την Ευρώπη στέλνοντας αναφορές – μάταια όμως.
Το 2005 τα ντοκουμέντα που διέσωσε ο Φελίξ Σαρτιό θα έρθουν και πάλι στο φως χάρη στην έρευνα του Χάρη Γιακουμή. Ο ιστορικός φωτογραφίας ανακαλύπτει στο Παρίσι το φωτογραφικό αρχείο και τα κείμενα του Γάλλου αρχαιολόγου σχετικά με τα γεγονότα «που ο χρόνος και η ιστορία οδήγησαν στη λήθη».
Από εκεί κι έπειτα η Ανιές Σκλάβου και ο Στέλιος Τατάκης αναλαμβάνουν να ζωντανέψουν εκείνο τον ξεχασμένο διωγμό. Οι ίδιοι χρηματοδοτούν και κάνουν γυρίσματα στην Παλαιά Φώκαια Αναβύσσου, στη Νέα Φώκαια Χαλκιδικής, στην Αθήνα, στη Θεσσαλονίκη αλλά και στο Παρίσι και τη Μασσαλία.
Στη σκοτεινή αίθουσα οι θεατές βλέπουν το πώς ο Σαρτιό και οι συνεργάτες του έδωσαν καταφύγιο κυρίως στα γυναικόπαιδα. Τους έβαλαν να ράψουν τρίχρωμα πανιά, σκίζοντας γαλλικές σημαίες και σεντόνια. «Έβγαλαν τις σημαίες σε μπαλκόνια και παράθυρα, εμείς κλεισμένοι και άφαντοι. Όποιος προσπάθησε να βγει, να τρέξει να γλιτώσει, βρήκε άγριο τέλος στο δρόμο, μπροστά στα σπίτια μας», αφηγείται Φωκιανός απόγονος των προσφύγων.
Την ίδια ώρα έφιπποι τσέτες με φιτίλια βουτηγμένα στο πετρέλαιο καίνε σπίτια.
Γράφει ο Σαρτιό: «24 ώρες κράτησε ο διωγμός. Στις 7 το βράδυ η καταστροφή είχε ολοκληρωθεί. Μετά βίας 24 ώρες. Δεν μπορώ να μη συγκινούμαι όταν σκέφτομαι ότι η ζωή της παλιάς μητρόπολης της Μασσαλίας έσβησε ανάμεσα στις πτυχώσεις της σημαίας μας! Η σιωπή κράτησε πολύ. Είναι σημαντικό για την ιστορία, τη δικαιοσύνη, την ανθρωπότητα, για την ακεραιότητα της Γαλλίας στον κόσμο, είναι σημαντικό να ακουστεί η μαρτυρία μου».
- Το ντοκιμαντέρ Γεγονότα στη Φώκαια 1914 προβάλλεται τις Τετάρτες από τις 26 Νοεμβρίου έως τις 17 Δεκεμβρίου στην Ταινιοθήκη Θεσσαλονίκης (Ναυάρχου Βότση 4) | Ώρες προβολών 18:30, 19:45, 21:00.
- Στην Αθήνα οι προβολές θα ξεκινήσουν στις 30 Νοεμβρίου και θα επαναλαμβάνονται κάθε Κυριακή στην Ταινιοθήκη της Ελλάδος (Ιερά Οδός 48 και Μεγάλου Αλεξάνδρου 134-135, Κεραμεικός) | Ώρα προβολής 16:00, ακολουθεί συζήτηση.
- Οι φωτογραφίες του άρθρου προέρχονται από δίγλωσσο λεύκωμα Phocée 1913 – 1914. Le témoignage de Félix Sartiaux, εκδόσεις Kallimages, Παρίσι, 2008.
