Λεπτομερές άρθρο της γαλλικής εφημερίδας για την εξέλιξη των ερευνών. Θέτει σημαντικά ζητήματα και διατυπώνει ερωτήματα.
«Γιγαντιαίος τάφος στην Ελλάδα – Τι συμβαίνει στην ανασκαφή», τιτλοφορεί η Le Monde το άρθρο του Νικολά Κονστάνς που επιβεβαιώνει το τεράστιο ενδιαφέρον της παγκόσμιας κοινότητας για τα ευρήματα της Αμφίπολης.
Παραθέτουμε το άρθρο:
Ο μνημειώδης τάφος της Αμφίπολης, ο οποίος στεγάζει κατά πάσα πιθανότητα έναν άνθρωπο του περιβάλλοντος του Μεγάλου Αλεξάνδρου, έχει αρχίσει να ανασκάπτεται από το καλοκαίρι. Πρόκειται για ένα μοναδικό στο είδος του μνημείο. Είναι ο μεγαλύτερος τάφος που έχει ποτέ ανασκαφεί στην Ελλάδα. Από τη στιγμή της επίσκεψης του Έλληνα πρωθυπουργού στο σημείο, όλα τα φώτα της δημοσιότητας έχουν πέσει πάνω σε αυτό τον εξαιρετικό τάφο. Αυτή τη στιγμή οι αρχαιολόγοι εισδύουν σιγά-σιγά μέσα στον τάφο. Η ανακάλυψή του είναι σπάνια. Είναι δύσκολο να γνωρίζει κανείς τι ακριβώς περιλαμβάνει, διότι το υπουργείο Πολιτισμού δίνει τις πληροφορίες με το σταγονόμετρο – εξού και οι φήμες.
O λόφος Καστά όπου γίνονται οι ανασκαφές, από ψηλά
Τι είναι αυτό που κάνει τον τάφο της Αμφίπολης μοναδικό;
Πρόκειται για έναν τεχνητό λόφο εντός ενός κυκλικού τοίχου, μήκους 500 μέτρων. Συγκριτικά, το μαυσωλείο του Ρωμαίου αυτοκράτορα Αυγούστου έχει μόνο 270 μέτρα περιτοίχισης. Ο κυκλικός αυτός τοίχος, από μαρμάρινους λίθους, εμποδίζει την τεράστια μάζα χώματος να καταρρεύσει.
Αυτός ο τεράστιος λόφος κοσμείτο από το άγαλμα ενός γιγαντιαίου λέοντα. Με τη βάση του, το λιοντάρι έφτανε περίπου τα 30 μέτρα ύψος, όσο και ένα μεγάλο κτίριο. Εν ολίγοις, ένα μνημείο ορατό από μακριά, το οποίο υψωνόταν θριαμβευτικά μέσα στο τοπίο.
Πώς το ανακάλυψαν οι αρχαιολόγοι
Οι αρχαιολόγοι γνωρίζουν αυτό τον τεχνητό λόφο, ύψους 20 περίπου μέτρων, από το 1960. Υποψιάζονταν ότι κρύβει έναν τάφο, σύνηθες στην περιοχή κατά την αρχαιότητα. «Γνωρίζουμε πολλές δεκάδες τάφους τέτοιου τύπου» σημειώνει ο Έλληνας ιστορικός Μιλτιάδης Χατζόπουλος, ειδικός στην περιοχή. Το 1999 μια ομάδα είχε ακτινογραφήσει το υπέδαφος και είχε ανακαλύψει πιθανή παρουσία στοιχείων κάτω από τον λόφο. Στη συνέχεια, το 2012, η τοπική αρχαιολογική υπηρεσία ανακάλυψε τον τοίχο του μνημείου.
Σκάβοντας, οι αρχαιολόγοι ανακάλυψαν ότι έλειπε το πάνω μέρος. Ίσως γιατί όταν ένα μνημείο έχει εγκαταλειφθεί, οι κάτοικοι στα επόμενα χρόνια συχνά χρησιμοποιούν τις πέτρες για να κατασκευάσουν ή να επιδιορθώσουν άλλα κτίσματα. Νά γιατί η ομάδα αναζητά αυτές τις πέτρες στα ερείπια της Αμφιπόλεως. Θα ερευνήσουν επίσης ό,τι απέμεινε από την αναστύλωση των Γάλλων επί ενός πολύ γνωστού μνημείου της περιοχής: του λέοντα της Αμφιπόλεως. Τα πρώτα σπαράγματά του είχαν ανακαλύψει στρατιώτες κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Αμερικανική εταιρία είχε ανασύρει επίσης πέτρινα κομμάτια από έναν κοντινό ποταμό. Στη δεκαετία του 1930, οι Γάλλοι συντηρητές επισκευάζουν το λιοντάρι και κατασκευάζουν μια βάση στην οποία το τοποθετούν, μικρότερη από το πρωτότυπο.
Αναπαράσταση του Λέοντος της Αμφίπολης, όπως ήταν στην κορυφή του τύμβου
Στα δύο αυτά μέρη η αρχαιολόγος της ελληνικής ομάδας εντοπίζει πέτρες που προέρχονται από τον τύμβο. Με άλλα λόγια, η διάλυση του λέοντα και αυτή του τύμβου θα πρέπει να έγιναν την ίδια περίοδο. Πολλές λοιπόν είναι οι πιθανότητες να προέρχονται και από το ίδιο σημείο. Οι αρχαιολόγοι ανέβηκαν στην κορυφή του λόφου. Ανακάλυψαν τη βάση του λέοντα. Ή με τη βοήθεια παρελθούσας έρευνας εντόπισαν τα θεμέλια του αγάλματος: Εδώ μας λείπουν αξιόπιστες πληροφορίες. Το καλοκαίρι άρχισαν την ανασκαφή και μπήκαν στο εσωτερικό του λόφου, στην καρδιά του τάφου.
Ο τύμβος
Μια μαρμάρινη σκάλα κατεβαίνει προς την είσοδο. Οι τοίχοι είναι διακοσμημένοι με ασυνήθιστη προσοχή. Οι πέτρες είναι χρωματισμένες. Όσο για την είσοδο, αυτή είναι διακοσμημένη με δύο σφίγγες, που κοιτάζονται, και είναι υψηλές όσο ένας άνθρωπος. Και στην είσοδο έχει χρώμα.
Η είσοδος δίνει σε ένα είδος διαδρόμου μήκους 6 μέτρων, με μαρμάρινους τοίχους. Το πάτωμα αποτελείται από μαρμάρινο ψηφιδωτό. Ένας άλλος τοίχος προστατεύει μια νέα είσοδο, η οποία κοσμείται από δύο Καρυάτιδες. Είναι γυναικεία αγάλματα τα οποία χρησιμεύουν σαν κολόνες στην ελληνική και τη ρωμαϊκή αρχιτεκτονική. Γενικά το ένα τους χέρι μοιάζει να κρατάει το βάρος του επάνω μέρους του μνημείου, αλλά εδώ είναι κομμένο από τον ώμο.
Οι Σφίγγες είναι φτιαγμένες από θασίτικο μάρμαρο και φιλοτεχνημένες με μεγάλη λεπτομέρεια
«Πολλά στοιχεία σε αυτό τον τάφο δεν παραπέμπουν σε τίποτα γνώριμο» εξηγεί ο Μιλτιάδης Χατζόπουλος. «Η χρήση μαρμάρου στην είσοδο, ενώ συνήθως χρησιμοποιείτο πορώδης λίθος, αλλά και η είσοδος με τις σφίγγες και τις Καρυάτιδες είναι ασυνήθιστα. Δεν βάζουμε Καρυάτιδες στους τάφους!». Συνήθως οι είσοδοι είναι αυτές που έχουν μαρμάρινες θύρες, όπως ο τάφος του Φιλίππου Β΄.
Αυτή τη στιγμή οι αρχαιολόγοι περνούν στον άλλο διάδρομο, μετά τις Καρυάτιδες. Νέος διάδρομος, νέος τοίχος ανοιχτός πάνω αριστερά. Οι αρχαιολόγοι είδαν και ξέρουν τι έχει μέσα.
Είναι ο τάφος συλημένος;
Οι αρχαιολόγοι το αρνούνται. Αν έχει συληθεί, αυτό δεν μπορεί να έγινε παρά από το πάνω μέρος του λόφου γιατί η είσοδος είχε τοίχο. Η ομάδα των αρχαιολόγων δεν έχει αναφέρει ως σήμερα κάποια δίοδο. Ωστόσο η περιοχή ήταν διαβόητη για τη δράση αρχαιοκαπήλων. Θα πρέπει λοιπόν να εξηγηθεί πώς και έχει παραμείνει άθικτος:
1. Γιατί οι σφίγγες δεν έχουν κεφάλι και φτερά. Οι καρυάτιδες δεν έχουν μπράτσα και μια από αυτές δεν έχει πρόσωπο. Σύληση; «Είναι δύσκολο να καταλάβουμε. Στην αρχαιότητα, αντίθετα με ό,τι συμβαίνει σήμερα, δεν έκλεβαν κομμάτια αγαλμάτων, δεν είχε συλλέκτες για να τα αγοράσουν» εξηγεί ο κ. Χατζόπουλος. Οι αρχαιολόγοι βρήκαν θραύσματα από το φτερό μιας σφίγγας και κομμάτια από τα δάχτυλα των Καρυάτιδων. Οι Καρυάτιδες έχουν αλλοιωθεί – ίσως από την πτώση λίθων. Αλλά για τις σφίγγες ήταν μάλλον ενσυνείδητη η φθορά.
Η Καρυάτιδα με το αλλοιωμένο πρόσωπο
2. Κάποιος γέμισε το διάδρομο και την είσοδο με χώμα και θωράκισε. Γιατί; Μυστήριο. Πότε; Νομίσματα και κεραμεικά που βρέθηκαν στο χώμα ίσως μας επιτρέψουν να απαντήσουμε.
3. Η διάλυση του άνω μέρους του μνημείου χρονολογείται χωρίς αμφιβολία την ίδια περίοδο με εκείνη του λέοντα, αφού οι πέτρες του φαίνεται ότι χρησιμοποιήθηκαν για κάτι άλλο. Οι αρχαιολόγοι τοποθετούν την καταστροφή στη ρωμαϊκή εποχή (μετά το 168 π.Χ.), σύμφωνα με αρχαιολόγο που βρίσκεται κοντά σε ορισμένα μέλη της ομάδας.
Πότε χρονολογείται το μαυσωλείο
Οι αρχαιολόγοι ανακοίνωσαν ότι το μαυσωλείο είναι του τελευταίου τετάρτου του 4ου αιώνα, ήτοι μεταξύ 325-300 π.Χ. «Υποθέτουμε ότι οι αρχαιολόγοι έχουν στοιχεία που δεν έχουν ακόμη αποκαλύψει» αναφέρει ο Μιλτιάδης Χατζόπουλος. Το 2013 η αρχαιολόγος που προαναφέραμε είχε δηλώσει ότι τα νομίσματα έδειχναν χρονολόγηση του τάφου στα 310 π.Χ. Ουδέποτε όμως αυτό επιβεβαιώθηκε.
Ο λόγος είναι ότι βάσει των φωτογραφιών ή της αρχιτεκτονικής τίποτα δεν μας επιτρέπει να μαντέψουμε μια χρονολογία. Το μνημείο θα μπορούσε να είναι μεταγενέστερο, αλλά όχι πολύ παλαιότερο. Διότι μοιάζει με τα τυπικά της Μακεδονίας της εποχής: τάφος θολωτός. Οι Μακεδόνες άρχισαν να υιοθετούν αυτόν τον τάφο περί το 350 π.Χ. Σε αντίθεση με την ίσια σκεπή, ο θόλος αντέχει καλύτερα το βάρος σημαντικών ποσοτήτων χώματος.
