Αν μπορούσαμε να γυρίσουμε το χρόνο πίσω και να επισκεφθούμε ένα Ποντιακό σπίτι, θα βλέπαμε πόσο περιποιημένο και νοικοκυρεμένο ήταν.
Τα περισσότερα ήταν μονώροφα ή διώροφα και αποτελούνταν από το χαγιάτιν τον προθάλαμο το δωμάτιο υποδοχής το μαγειρείο και το κελάρι. Ήταν συνήθως χτισμένα με πέτρες και πηλό και σπάνια με πλίνθους.
Το Οσπί, (όπως περιγράφει το Εδεσματολόγιο του Πόντου) ήταν ο κυρίως χώρος συγκέντρωσης της οικογένειας και των καθημερινών δραστηριοτήτων διαχωριζόταν από τους υπόλοιπους χώρους συνήθως με σανιδωτά χωρίσματα. Ο χώρος του ύπνου ήταν υπερυψωμένος από την υπόλοιπη κατοικία και διέθετε χαμηλό ξύλινο κιγκλίδωμα.
Ο χώρος θερμαινόταν με τζάκι παρακαμίν’ που υπήρχε συνήθως στην μέση του τοίχου και όχι σε γωνία. Το μεγαλύτερο μέρος των τοίχων της κατοικίας καλυπτόταν από ξύλινα ράφια (ταρέσα)
Τα ταρέσα που ήταν εντοιχισμένα ράφια ή κινητά ντουλάπια καταλάμβαναν και το μεγαλύτερο χώρο της κουζίνας όπου τοποθετούσαν τα πήλινα τα ξύλινα και τα χάλκινα σκεύη. Από τον αριθμό των χάλκινων μπορούσε κάποιος να καταλάβει την οικονομική κατάσταση της οικογένειας ενώ από το γυάλισμά τους τη νοικοκυροσύνη της οικοδέσποινας.
Οι ξενιτεμένοι στη Ρωσία αλλά και στην Τουρκία έφερναν στρώματα και κιλίμια πολυτελείας όπως και περσικά χαλιά. Οι περισσότερες όμως οικογένειες είχαν ντόπια υφαντά που τα ύφαιναν οι ίδιοι όλα τα παπλώματα ήταν από καθαρό μαλλί. Γύρω από το τζάκι έστρωναν δέρματα προβάτων.
Για φωτισμό στις περισσότερες περιοχές χρησιμοποιούσαν λάμπες πετρελαίου. Κρέμαγαν τη λάμπα στον τοίχο και συνήθως έβαζαν από πίσω έναν καθρέφτη για να αντανακλά το φως και να φέγγει καλύτερα.
Όταν έλειπε το πετρέλαιο χρησιμοποιούσαν καντήλι με λάδι. Από το καλοκαίρι μέχρι και το φθινόπωρο οι οικογένειες φρόντιζαν για την προμήθεια των τροφίμων του χειμώνα που στον Πόντο ήταν μακρύς και δύσκολος. Τα τρόφιμα αυτά τα διατηρούσαν σε ένα μικρό δωμάτιο δίπλα στο μαγειρείο το κελάριν.
Έξω από την κεντρική είσοδο υπήρχε η αυλή που ήταν περιφραγμένη με χαμηλό τοίχο (αυλογύριν).
Πολλές δουλειές του σπιτιού καθώς και η παρασκευή παστουρμά, σουτζουκιών, η ξήρανση φρούτων και λαχανικών γίνονταν σ’ αυτό το χώρο όπου τα μέλη της οικογένειες περνούσαν πολλές ώρες.
Πολλά από τα σπίτια των Ποντίων σώζονται μέχρι σήμερα και κατοικούν σ’ αυτά Τούρκοι. Είναι πολλές οι μαρτυρίες Ποντίων που επισκέφθηκαν το χωριό Πλάτανα κοντά στην Ματσούκα και κατάφεραν να βρουν τα σπίτια των προγόνων τους…
